Er zijn fotografen die een stad vastleggen. En er zijn fotografen die een stad voelen. Fan Ho deed het tweede. Zijn zwart-witfoto’s van Hong Kong in de jaren vijftig en zestig zien eruit alsof iemand een droom heeft afgedrukt op fotopapier. Steile trappen verdwijnen in nevelig licht. Silhouetten van straatverkopers steken af tegen witte rookpluimen. Een kind rent door een steeg die zo smal is dat het lijkt alsof de muren hem zo dadelijk zullen opslokken. Als je zijn werk voor het eerst ziet, denk je: dit kan toch geen fotografie zijn? Maar het is wél fotografie. En het mooiste is: de technieken achter deze beelden zijn te begrijpen, te leren en toe te passen. Zelfs met jouw camera. Je moet alleen leren kijken en geduld hebben.
TL;DR
Fan Ho (1931-2016) was een Chinees-Amerikaanse fotograaf die in de jaren 50 en 60 Hong Kong vastlegde met een bijna cinematografische blik. Hij werkte met een Rolleiflex en later een Leica op Kodak-film. Zijn stijl kenmerkt zich door dramatisch licht, diepe schaduwen, geometrische composities en het gebruik van mist en rook als grafische elementen. Zijn mindset en techniek zijn toepasbaar voor elke straatfotograaf.
Wie was Fan Ho?
Fan Ho werd in 1931 geboren in Shanghai en groeide op in een welgesteld gezin. Zijn vader gaf hem op zijn twaalfde een camera, en daarmee was het lot bezegeld. In 1949, toen de communisten de macht grepen in China, vluchtte de familie naar Hong Kong. Wat voor de meeste mensen een traumatische ontworteling was, werd voor Fan Ho een fotografisch laboratorium. Hij fotografeerde de straten van Kowloon en Hong Kong Island alsof hij ze voor altijd wilde bewaren. Niet als documentaire verslaggever, maar als kunstenaar met een eigen visuele taal.
In de jaren vijftig was Hong Kong een stad in transitie. Vluchtelingen uit het vasteland stroomden binnen. Kraakpanden, marktjes, waslijnen tussen gebouwen, stoombootjes in de haven. Fan Ho liep dagelijks door de armere wijken van de stad met zijn camera om zijn nek. Hij wachtte. Observeerde. En op het juiste moment drukte hij af. Dat geduld is misschien wel zijn meest onderschatte eigenschap als fotograaf.
Later emigreerde hij naar de Verenigde Staten waar hij ook een carrière opbouwde als acteur en filmregisseur in Hongkongse producties. Maar zijn fotografisch erfgoed blijft het sterkst. In totaal won hij meer dan 280 internationale fotografieprijzen. Zijn werk hangt in musea wereldwijd en wordt nog steeds bestudeerd door straatfotografen die willen begrijpen hoe je met beschikbaar licht iets tijdloos kunt maken. Hij overleed in 2016 in San Jose, Californië, op 84-jarige leeftijd.
Wat is het dat zijn foto’s zo bijzonder maakt?
De eerste keer dat ik een print van Fan Ho in het echt zag, stond ik stil. Niet omdat het zo’n groot formaat was, maar omdat het zo stil was. Zijn foto’s schreeuwen niet. Ze fluisteren. En dat is precies wat ze zo krachtig maakt in een tijd waarin iedereen met neon en HDR om aandacht vecht.
Fan Ho werkte bijna uitsluitend met beschikbaar licht. Geen flits, geen reflectoren, geen kunstmatige opzet. Hij gebruikte de zon als spotlicht. In de nauwe steegjes van Hong Kong valt zonlicht op een heel specifieke manier naar binnen: als een bundel, smal en gericht, terwijl de rest van de steeg in diepe schaduw ligt. Fan Ho herkende dit en positioneerde zijn onderwerpen bewust in die lichtstraal. Het resultaat is een bijna theatrale belichting die je normaal alleen in een filmstudio verwacht.
Daar komt bij dat Hong Kong in die jaren letterlijk vol rook en mist zat. Kookdampen van straatkeukens, sigarettenrook, ochtendmist van de haven. Fan Ho gebruikte die atmosferische elementen niet als hindernis maar als gereedschap. De mist creëert diepte in zijn beelden. Het zorgt voor een graduele toonovergang van zwart naar wit die je met alleen contrast nooit zou bereiken. Zijn foto Approaching Shadow uit 1954 is daar het perfecte voorbeeld van: een vrouw loopt over een vlak terwijl diagonale schaduwen van een zonneluifel het beeld in scherpe geometrische vormen snijden. Het is een compositie die je in één oogopslag begrijpt en nooit meer vergeet.
De camera en film die hij gebruikte
Fan Ho werkte in zijn beginjaren met een Rolleiflex, een middenformaat tweeoogscamera die beelden maakt op 6×6 cm negatief. Die camera heeft een paar eigenschappen die zijn stijl direct beïnvloedden. Ten eerste fotografeer je ermee op heupniveau: je kijkt omlaag in de zoeker in plaats van de camera voor je gezicht te houden. Dat maakt je minder opvallend op straat en geeft je beelden een lager perspectief dat de figuren op de foto groter en imposanter maakt. Ten tweede heeft de Rolleiflex een relatief langzame werkwijze. Je kunt niet zomaar snel achter elkaar schieten. Dat dwingt je tot nadenken voor je afdrukt, wat Fan Ho’s geduld en observatievermogen verder versterkte.
Later stapte hij over op een Leica M-serie, de befaamde kleinbeeldcamera die ook Henri Cartier-Bresson gebruikte. De Leica gaf hem meer flexibiliteit en snelheid in drukke straatsituaties. Voor film gebruikte hij voornamelijk Kodak Plus-X en Kodak Tri-X, beide zwart-witfilms met een karakteristieke korrelstructuur. De Tri-X heeft een ISO van 400 en een herkenbare grijstoonweergave die perfect paste bij de contrastrijke lichtomstandigheden in Hong Kong. Die korrel van de film geeft zijn beelden een tastbare textuur die digitale foto’s vaak missen.
Fan Ho ontwikkelde zijn eigen foto’s in de donkere kamer en was een meester in het dodgen en branden: het lokaal lichter of donkerder maken van delen van het beeld tijdens het afdrukken. Sommige van zijn meest dramatische lichteffecten zijn deels in de donkere kamer gecreëerd, niet alleen op straat. Is dat geen bedrog of vakmanschap?
Zijn compositorische handschrift
Als je tien foto’s van Fan Ho naast elkaar legt, zie je al snel een patroon. Sterke diagonalen. Harde geometrie. Kleine figuren in grote, lege ruimtes. En bijna altijd: één duidelijk focuspunt dat de rest van het beeld in perspectief zet.
Hij hield van de regel van derden, maar dan extremer. Zijn hoofdonderwerp staat soms in de verste hoek van het beeld, omringd door architectuur of schaduwen die het oog erheen leiden. Dat geeft zijn foto’s een gevoel van eenzaamheid en beweging tegelijk. De figuur is altijd op weg ergens naartoe, maar je weet niet waarheen. Dat narratieve mysterie is een van zijn sterkste troeven.
Verder gebruikte Fan Ho leading lines op een manier die bijna obsessief is. Traptreden, kanaalgoten, schaduwen van dakranden: alles leidt het oog naar het onderwerp. In zijn foto Fishing uit de jaren zestig zie je een visser op een pier, maar het is de diagonale lijn van het visnet en de weerspiegeling in het water die het beeld pas compleet maken. Zonder die compositie is het een gewone documentairefoto. Met die compositie is het een gedicht.
Zijn drijfveren en wat hij wilde overbrengen
Fan Ho zei ooit in een interview: “I don’t try to show what Hong Kong looks like. I try to show what Hong Kong feels like.” Dat zegt alles. Hij was geen journalist die feiten documenteerde. Hij was een dichter die emoties vastlegde. De eenzaamheid van de stadsbewoner. De schoonheid van armoede. De vergankelijkheid van een moment dat nooit meer terugkomt.
Dat gevoel van vergankelijkheid is extra sterk omdat het Hong Kong dat hij fotografeerde niet meer bestaat. De steegjes zijn gesloopt. De open markten zijn verdwenen. De ochtendmist is verdreven door hogere gebouwen en meer verkeer. Zijn foto’s zijn daarmee ook historische documenten geworden, ook al waren ze nooit als zodanig bedoeld. Dat is de ironie van zijn werk: hoe persoonlijker en artistieker een fotograaf werkt, hoe tijdlozer en universeler het resultaat vaak wordt.
Wat mij persoonlijk het meest raakt in zijn werk is de menselijkheid. Achter elke compositie, achter elke schaduw, staat een mens. Een marktvrouw. Een kind. Een visser. Fan Ho fotografeerde arme mensen zonder ze te kleineren. Hij gaf ze waardigheid door ze in een mooi kader te plaatsen. Dat respect voor zijn onderwerp sijpelt door in elk beeld.
Hoe je zijn stijl kunt benaderen met jouw camera
Je hoeft geen Rolleiflex te kopen om iets van Fan Ho’s aanpak mee te nemen naar jouw straatfotografie. De principes zijn toepasbaar op elke camera, van een spiegelreflex tot je telefoon. Wat je nodig hebt is een andere mindset voor je ook maar op de sluiterknop drukt.
Zoek licht dat werkt als een spotlicht. In steden vind je dit op plaatsen waar zonlicht door een smalle opening valt: een steeg tussen twee gebouwen, een tunnel met een opening aan het einde, een markthal met een dakraam. Ga daar staan. Wacht. Laat mensen door het licht lopen in plaats van achter ze aan te rennen. Fan Ho stond soms uren op dezelfde plek tot het moment klopte. Dat is misschien zijn meest bruikbare les.
Qua instellingen: werk met een vaste brandpuntafstand als dat mogelijk is. Fan Ho gebruikte op zijn Leica vaak een 35mm of 50mm equivalent. Stel je camera in op een kleine diafragmaopening zoals f/8 of f/11 zodat je een ruime scherptediepte hebt en niet elke keer hoeft te scherpstellen. Stel je ISO in op 400 of hoger bij bewolkt weer of in schaduwrijke omgevingen. Gebruik sluitertijden tussen 1/125 en 1/500 seconde om beweging scherp vast te leggen.
Fotografeer in RAW en verwerk je beelden in zwart-wit met hoog contrast. Verhoog de zwartpunten, verlaag de highlights. Voeg een kleine hoeveelheid korrel toe in Lightroom of Capture One om die filmachtige textuur te benaderen. En dan het allerbelangrijkste: fotografeer minder. Wacht op het ene beeld dat klopt, in plaats van honderd beelden te maken waarvan je er later één uitkiest.
De fotoboeken van Fan Ho
Zijn werk is vastgelegd in een aantal prachtige publicaties die elk een andere invalshoek bieden:
- Fan Ho: A Hong Kong Memoir — De meest complete monografie van zijn straatfotografie uit de jaren 50 en 60. Een must-have als je zijn oeuvre wilt begrijpen. Uitgegeven door Modernbook Editions.
- Hong Kong Yesterday — Een vroegere publicatie gericht op de documentaire waarde van zijn werk. Laat zien hoe Hong Kong er uitzag voor de grote modernisering.
- The Living Theatre — Focust op de theatrale en cinematografische kwaliteiten van zijn straatbeelden. De titel verwijst naar zijn visie op de stad als een podium voor menselijk drama.
- Fan Ho: Retrospective — Een overzichtstentoonstelling in boekvorm die ook zijn latere werk en zijn filmcarrière behandelt. Geeft context aan zijn fotografische ontwikkeling over de decennia.
Als je er maar één koopt, neem dan A Hong Kong Memoir. Het is het meest toegankelijk en bevat zijn sterkste werk in uitstekende reproductiekwaliteit. Je kunt het vinden via Amazon.nl of via gespecialiseerde fotoboekwinkels.
Wat Fan Ho je als fotograaf leert
Ik denk dat de grootste les van Fan Ho niet technisch is. Het is een kwestie van aandacht. Hij liep door dezelfde straten als iedereen. Hij zag dezelfde mist, dezelfde armoede, dezelfde chaos. Maar hij zag ook de schaduw die over een trap viel op een manier die niemand anders opmerkte. Hij zag het kind dat net op het goede moment door een lichtstraal stapte. Dat soort zien leer je niet in een handboek. Dat leer je door veel te lopen, weinig af te drukken en jezelf steeds af te vragen: wat trekt mijn oog aan, en waarom?
Zijn werk is ook een herinnering dat de beste straatfotografie niet gaat over het vastleggen van bijzondere gebeurtenissen. Het gaat over het bijzonder maken van gewone momenten. Een vrouw die de straat oversteekt. Een oude man die rookt in een deuropening. Dingen die je elke dag ziet en nooit fotografeert omdat ze te gewoon lijken. Fan Ho laat zien dat er in die gewoonheid meer poëzie zit dan in welk spectaculair evenement ook. Kijk eens anders naar je eigen stad. Wat zie jij dat anderen lopen te missen?
Veelgestelde vragen
Welke camera gebruikte Fan Ho voor zijn beroemde Hong Kong foto’s?
Wat zijn de kenmerken van de fotografiestijl van Fan Ho?
Hoe kan ik de stijl van Fan Ho nabootsen in mijn eigen straatfotografie?
Ik ben Jeroen. Ik maak foto’s 🙂 Dat begon ruim twintig jaar geleden met een Nikon D50. Tegenwoordig werk ik met een Fujifilm X-T50: compact, snel, en met geweldige filmsimulaties. Bekijk hier mijn portfolio.
Naast fotograferen schrijf ik over fotografie. Ik hou ervan om ingewikkelde dingen simpel uit te leggen. Of je nu net begint of al jaren fotografeert: er valt altijd iets nieuws te zien, te leren, te verbeteren. Dat enthousiasme delen, dát is wat me drijft.
