Je staat buiten. De lucht is grijs, het regent of het sneeuwt zo hard dat je amper drie meter ver kunt kijken. En dan denk je: vandaag maar niet. Je pakt je tas in, loopt naar binnen en troost jezelf met een kop koffie. Logische reactie. Ergens loopt tegelijkertijd een fotograaf naar buiten die straks thuiskomt met een foto die in een museum past. Het verschil zit niet in de camera. Het zit in hoe je naar slecht weer kijkt.
TL;DR
Slecht weer fotograferen levert betere foto’s op als je het weer als gereedschap gebruikt. Sneeuw vlakt alles af tot een schilderachtig vlak. Regen laat kleuren bloeden als verf op een nat doek. Fotografeer met het weer. Gebruik een langere brandpuntsafstand om de wereld samen te persen. Je fotografeert niet het weer zelf, je fotografeert wat het doet met de wereld voor je lens.
Wat Saul Leiter zag dat jij over het hoofd ziet
Saul Leiter was schilder voor hij fotograaf werd. Hij bewaarde Japanse houtsneden in zijn atelier in New York, en je ziet dat terug in elk beeld dat hij ooit maakte. Die houtsneden dragen een naam: ukiyo-e, letterlijk vertaald: ‘beelden van een drijvende wereld’. Platte vlakken. Gedempte kleuren. Figuren die bijna oplossen in hun omgeving. Leiter was geobsedeerd door die compositielogica en hij zag in het slechtste New Yorkse winterweer het perfecte hulpmiddel om die esthetiek te vertalen naar fotografie.
Stel je zijn bekende sneeuwfoto’s voor: mensen die zich door een blizzard worstelen, de stad die verdwijnt achter een wit waas. Haal de sneeuw weg en je houdt een redelijke straatfoto over. Zet de sneeuw terug en er ontstaat iets anders. De wereld wordt plat. Alles krijgt dezelfde toon. Figuren worden silhouetten. Schaduwen worden grafische vormen. En plotseling lijkt de foto meer op een schilderij dan op een documentaire opname.
Leiter gebruikte bewust een langere brandpuntsafstand. Zijn tijdgenoten, Henri Cartier-Bresson voorop, werkten vaak met een 50mm lens en stonden midden in de scene. Leiter koos vaker voor een langere lens die de wereld samendrukt, de diepte weghaalt en alles op één plat vlak legt. Hij was meer een verre observant. Combineer dat met sneeuw die elk detail bedekt en je hebt een beeld dat eerder aan een Japanse houtsnede doet denken dan aan een foto van een drukke stadsstraat.
Het probleem bij slecht weer fotograferen is precies het tegenovergestelde: de meeste fotografen proberen het weer zelf te fotograferen. Ze richten hun lens op vallende sneeuwvlokken, op plasjes met reflecties, op een paraplu in de regen. Dat zijn niet per se slechte onderwerpen, maar ze missen de kern. Het weer is niet het onderwerp. Het is het penseel.
Sneeuw als wit doek
Sneeuw doet iets bijzonders met een stad of landschap: het bedekt alles met dezelfde toon. Dakranden, stoepen, autodaken, struiken, alles krijgt diezelfde witte laag. Fotografisch gezien is dat goud waard, want het verwijdert visuele ruis. Alles wat normaal om aandacht schreeuwt, de reclameborden, de vuilniszakken, de geparkeerde auto’s, verdwijnt onder een neutraal vlak. Ik vergelijk het wel eens met zwart-wit fotografie, ook is dat niet helemaal juist. Sneeuw haalt ook details weg.
Wat overblijft zijn de dingen die zich onderscheiden: een figuur in een donkere jas, een gele taxi, de schaduw van een luifel die een grafische zwarte lijn over het frame trekt. Die elementen krijgen bij slecht weer een gewicht dat ze op een zonnige dag nooit zouden hebben. Leiter begreep dat. Een van zijn meest geciteerde beelden toont op het eerste gezicht een zwaar stadssilhouet, een donkere massa die het bovenste deel van het frame domineert. Pas als je langer kijkt, zie je dat het de schaduw van een luifel is. Geen skyline. Een schaduw. En die schaduw draagt het hele beeld.
Als je in een omgeving fotografeert waar sneeuw valt of ligt, zoek dan niet naar de sneeuw zelf als onderwerp. Zoek naar wat de sneeuw isoleert. Welke kleur springt eruit tegen dat witte vlak? Welke vorm wordt grafisch interessant nu alle textuur verdwenen is? Een kind in een rode jas. Een lantaarnpaal die een lange schaduw werpt. Een voetspoor dat het frame doorsnijdt. De sneeuw is je canvas. Een langere brandpuntsafstand versterkt dit effect. Een 85mm of 135mm comprimeert de ruimte en trekt verre elementen dichter naar je toe. Gecombineerd met vallende sneeuw die de achtergrond verder uitwist, krijg je een beeld dat bijna tweedimensionaal aanvoelt. Precies wat Leiter nastreefde.
Regen als kleurfilter
De Franse schildersgroep Les Nabis had een manifest. Een van hun meest geciteerde uitspraken luidt: een schilderij is, vóór het een paard is of een naaktstudie of een anekdote, een plat vlak bedekt met kleuren die in een bepaalde volgorde zijn samengesteld. Leiter voelde zich waarschijnlijk verwant aan die gedachte. Je ziet het in zijn schilderijen én in zijn foto’s. Blokken kleur. Vereenvoudigde vormen. Een compositie die met verf denkt.
Regen helpt daarin op een manier die zonnig weer nooit kan. Regen laat kleuren bloeden. Een gele bus in de regen is geen gewoon geel, hij wordt een vlek geel die uitloopt over het natte asfalt. Een figuur achter een beslagen ruit verliest zijn contouren en wordt een impressie, een suggestie van een mens. Leiter fotografeerde dit keer op keer. Een man achter een raam, zijn bovenlichaam nog herkenbaar, zijn benen opgelost in een wazig nat vlak van kleur en beweging. Die foto bestaat niet op een droge dag.
Regen vereenvoudigt ook een scène. Alles wat ver weg is wordt zachter en minder aanwezig. De wereld krimpt in tot wat dichtbij is. Je hoeft niet te wachten op het perfecte moment waarop de achtergrond vrij is van afleidende elementen, de regen regelt dat voor je. Wat overblijft zijn de kleuren en vormen die dicht genoeg bij zijn om door de neerslag heen te komen. En dankzij het natte oppervlak zijn die kleuren intenser. Nat asfalt weerkaatst licht. Natte jassen glimmen. Regen is een gratis kleurversterker.
Praktisch gezien: ga niet slecht weer fotograferen met het idee dat je druppels wilt vangen. Dat kan, maar het is zelden het interessantste wat je kunt doen. Zoek naar kleurvlakken. Zoek naar figuren die gedeeltelijk scherp zijn en gedeeltelijk oplossen. Zoek naar reflecties in plassen die een tweede wereld creëren onder de echte. Laat de regen doen wat het doet: randen afzachten en kleuren intensiveren.
Wat je meeneemt naar buiten
Een paar concrete dingen die het verschil maken om bij slecht weer te fotograferen. Geen regels, eerder een manier van kijken die je kunt oefenen.
- Kies bewust voor een langere brandpuntsafstand. Een 85mm of langer comprimeert de ruimte en versterkt het platte, schilderachtige effect dat sneeuw en regen al beginnen te creëren.
- Zoek naar kleurcontrasten. Eén sterke kleur tegen een neutrale achtergrond is genoeg. Je hebt geen complex beeld nodig, je hebt een ankerpunt nodig.
- Fotografeer door iets heen. Een beslagen ruit, een natte voorruit, een paraplu die het bovenste deel van je frame afdekt. Leiter was hier meester in. Lagen creëren diepte, zelfs in een plat beeld.
- Let op schaduwen. Bij bewolkt licht zijn schaduwen zachter maar nog steeds aanwezig. Een schaduw van een luifel, een hek of een tak kan een compositie dragen zonder dat je er een apart onderwerp voor nodig hebt.
- Wacht niet op het perfecte licht. Leiter wachtte niet. Hij ging naar buiten en gebruikte wat er was. Zijn beste werk ontstond dankzij de keuzes die hij maakte in dat slechte weer.
Ik merk zelf dat ik bij slecht weer een andere mentale versnelling gebruik. Op een zonnige dag is er zoveel te zien dat ik soms verdwaal in mogelijkheden. Bij regen of sneeuw dwingt de omgeving me tot focus. De wereld biedt minder aan en dat is precies waarom ik meer zie.
Het heeft niets met geluk te maken
Als je Leiters werk bekijkt, hoor je mensen weleens zeggen dat hij geluk had. Dat hij op het juiste moment op de juiste plek stond. Dat is een prettige gedachte, want het maakt zijn werk bewonderenswaardig zonder dat je er iets van hoeft te leren. Het klopt alleen niet.
Het boek dat zijn honderdste geboortedag viert bevat een paar honderd beelden. Dat zijn niet de foto’s van een weekend. Dat is een heel leven fotograferen teruggebracht tot de absolute kern. Wat je niet ziet zijn de duizenden beelden die er niet in staan. De mislukte experimenten. De scènes die bijna werkten. De keren dat hij in de sneeuw stond en niets vond dat de moeite waard was.
Wat je wél ziet als je zijn vroege werk naast zijn latere werk legt, is dezelfde DNA. Dezelfde compositielogica, dezelfde kleurinstincten, dezelfde neiging om door iets heen te fotograferen. Die instincten heeft hij niet gekregen. Die heeft hij ontwikkeld, deels door te schilderen, deels door naar Japanse houtsneden te kijken en deels door gewoon heel veel te fotograferen in alle omstandigheden.
Dat is het punt dat ik het meest waardevol vind aan zijn werk: zijn oog komt niet uit de fotografie zelf. Het komt van buiten. Van de schilderkunst. Van een esthetische traditie die honderden jaren oud is. En dat is precies wat jouw fotografie interessant kan maken. Niet wat je hebt geleerd van andere fotografen, maar wat je meebrengt vanuit je eigen achtergrond.
Misschien werk je in een beroep waar je altijd naar structuur en patroon zoekt. Misschien heb je jaren naar architectuur gekeken of naar textiel of naar typografie. Die manier van kijken zit in je. Die kun je inzetten op een regenachtige dag in de stad net zo goed als Leiter zijn schildersoog inzette op een besneeuwde straat in New York.
Wat je eigen achtergrond waard is
Fotografen die van buiten de fotografie komen, veranderen de fotografie. Cartier-Bresson was schilder. Ansel Adams was concertpianist. Leiter was schilder én bewonderaar van Japanse prentkunst. Ze brachten allemaal een manier van ordenen mee die niet standaard in een cameracursus zit. Die persoonlijke logica van wat klopt en wat niet klopt in een beeld, is precies wat werk onderscheidend maakt.
De vraag die ik mezelf stel bij slecht weer fotograferen is niet: hoe zorg ik dat mijn camera droog blijft? Die vraag is ook relevant, maar niet de interessante. De vraag die ertoe doet is: wat kan dit weer me geven dat ik op een andere dag niet kan krijgen? Welk vlak van kleur ontstaat er nu dat er straks niet meer is? Welke figuur lost op in de mist op een manier die over een uur verdwenen is?
Heb jij weleens foto’s gemaakt bij slecht weer die je verrast hebben? Ik ben benieuwd wat je ervaart als je bewust met regen of sneeuw als gereedschap aan de slag gaat. Deel het in de reacties.
Veelgestelde vragen
Hoe bescherm ik mijn camera bij slecht weer fotograferen?
Welke instellingen gebruik ik bij slecht weer fotograferen?
Wat zijn goede onderwerpen voor slecht weer fotografie?
Ik ben Jeroen. Ik maak foto’s 🙂 Dat begon ruim twintig jaar geleden met een Nikon D50. Tegenwoordig werk ik met een Fujifilm X-T50: compact, snel, en met geweldige filmsimulaties. Bekijk hier mijn portfolio.
Naast fotograferen schrijf ik over fotografie. Ik hou ervan om ingewikkelde dingen simpel uit te leggen. Of je nu net begint of al jaren fotografeert: er valt altijd iets nieuws te zien, te leren, te verbeteren. Dat enthousiasme delen, dát is wat me drijft.