Zonsverduistering fotograferen: zo maak je er iets bijzonders van

De volgende totale zonsverduistering boven Europa staat gepland voor 12 augustus 2026. Dat klinkt ver weg, maar voor een fenomeen dat je maar eens in de zoveel jaar voor de lens krijgt, is die tijd nauwelijks genoeg om je goed voor te bereiden. Ik heb fotografen gezien die ter plekke hun camera omhooghieven, op goed geluk een sluitertijd kozen en vervolgens óf een witte vlek óf een zwart niets op hun geheugenkaart hadden staan. En met een kans op oog- of sensorschade. Zonde. Een zonsverduistering fotograferen is niet moeilijk, maar het vraagt wel om een andere aanpak dan je gemiddelde landschapsfoto.

Wat gebeurt er als de maan voor de zon schuift?

Een zonsverduistering ontstaat wanneer de maan precies tussen de aarde en de zon in schuift. De maan is ongeveer 400 keer kleiner dan de zon, maar ook ongeveer 400 keer dichterbij. Daardoor lijken ze vanuit ons perspectief bijna even groot. Bij een totale zonsverduistering dekt de maan de zon volledig af en zie je alleen de corona: de buitenste atmosfeer van de zon, die normaal onzichtbaar is vanwege het felle licht. Dat is het moment waar iedere fotograaf op wacht.

Er zijn drie soorten zonsverduisteringen:

1. Bij een gedeeltelijke verduistering bedekt de maan slechts een deel van de zon.
2. Bij een ringvormige verduistering staat de maan iets verder van de aarde af en is te klein om de zon volledig te bedekken, waardoor er een gloeiende ring overblijft.
3. En dan is er de totale verduistering, waarbij de zon volledig verdwijnt achter de maan. Die laatste duurt maar een paar minuten, maar levert de meest spectaculaire foto’s op.

Fotografisch gezien is het verschil tussen een gedeeltelijke en een totale verduistering het verschil tussen een interessant plaatje en een foto die mensen stil doet staan.

Zonsverduistering fotograferen zonder je netvlies te verbranden

Let op: recht in de zon kijken zonder bescherming veroorzaakt blijvende schade aan je netvlies. Dat geldt voor je ogen, maar ook voor je camerasensor. Een onbeschermde sensor kan bij langdurige blootstelling aan direct zonlicht beschadigen, al is dat bij moderne camera’s met een snelle sluiter minder snel een probleem dan bij je ogen.

Wat je nodig hebt is een zonnefilter voor je lens. Geen gewone grijsfilter, geen stapel ND-filters uit je tas. Je hebt een ND100000-filter nodig, ook wel Baader-folie of solar filter genoemd. Dit filtert 99,999% van het licht weg en maakt het veilig om naar de zon te kijken én te fotograferen. Je kunt deze filters kopen als schroefdraadfilter voor je lens of als folie die je zelf in een houder knipt. De folie van Baader Planetarium kost een paar euro en werkt uitstekend. Goedkoper dan een nieuwe sensor. Een ND100000-filter kost ongeveer 40 euro.

Tijdens de totaliteit is het wél veilig om het filter te verwijderen. De zon is dan volledig bedekt en je wil juist zoveel mogelijk licht binnenlaten om de corona te fotograferen. Zodra de eerste rand van de zon weer zichtbaar wordt — het diamantring-effect — gaat het filter er direct weer op. Die overgang duurt seconden.

Welke uitrusting je echt nodig hebt

Een telelens is geen luxe bij het fotograferen van een zonsverduistering. Op een fullframessensor met een 50mm lens heeft de zon een diameter van ongeveer 0,5mm. Dat is een stip. Met een 500mm lens wordt dat 5mm, wat al een stuk bruikbaarder is. Ik gebruik zelf een 400mm met een 1,4x converter op een cropsensor, wat neerkomt op een equivalent van zo’n 900mm. Dan vult de zon een flink deel van het beeld.

Verder heb je nodig:

• Een stevig statief. Bij lange brandpuntsafstanden vergroot elke trilling mee.
• Een afstandsbediening of zelfontspanner, want druk je zelf op de ontspanknop dan trillen je foto’s.
• Een zonnefilter passend op jouw lensdiameter.
• Een zonnebril voor de zoeker als je een spiegelreflexcamera gebruikt.

Een spiegelloze camera heeft hier overigens een klein voordeel: je kijkt via de elektronische zoeker en niet direct door de lens. Al is een zonnefilter op de lens sowieso een noodzaak.

Handmatige belichting is een vereiste

Je camera’s belichtingsmeter heeft geen idee wat die met een zonsverduistering aan moet. Automatische belichting levert gegarandeerd een verkeerd belichte foto op. Stel je belichting handmatig in en gebruik de volgende startpunten als richtlijn:

• Gedeeltelijke fase met zonnefilter: ISO 100, f/8, 1/1000s. Pas aan op basis van je histogram.
• Ringvormige fase: vergelijkbare instellingen als de gedeeltelijke fase.
• Totale fase zonder filter: ISO 100, f/8, begin bij 1/500s en bracket van 1/1000s. De corona vereist langere belichtingen dan de zonneschijf zelf.

Bracket tijdens de totaliteit. Zet je camera op continue opname met automatische belichtingsbracketing (AEB) en schiet reeksen. Je hebt maar een paar minuten, dus efficiëntie telt.

Locatie kiezen voor een foto die verder gaat dan een zonnetje met een hapje eruit

De meest memorabele foto’s van zonsverduisteringen zijn niet alleen de close-ups van de corona. Het zijn de beelden waarbij de omgeving meevertelt: de donkere hemel boven een verlaten landweg, silhouetten van mensen die omhoogkijken op een heuvel, of de weerspiegeling van de verduisterde zon in een kalm meer. De zon zelf is een onderwerp, maar de context maakt het een foto.

Kies je locatie op basis van twee criteria: vrij zicht op de zon en een interessante voorgrond of achtergrond. Een open veld werkt, maar een veld met een markante boom op de voorgrond werkt beter. Een strand is prima, maar een strand met een pier of een vissersboot geeft diepte. Ik zoek altijd naar een locatie waarbij ik de zon op ooghoogte of net daarboven kan plaatsen, zodat er een relatie ontstaat tussen de verduistering en de wereld eronder.

Voor de totale verduistering van 2026 loopt het pad van totaliteit door Spanje, de Balearen en Noord-Afrika. Vanuit Nederland en België zie je een diepe gedeeltelijke verduistering, waarbij de maan zo’n 90% van de zon bedekt. Indrukwekkend, maar voor de echte totaliteit moet je reizen. De kustlijn van Noord-Spanje, de omgeving van Bilbao of de Pyreneeën bieden mooie landschappelijke context. Boek vroeg, want dit soort locaties raken vol met andere fotografen en sterrenkundigen.

Wanneer kun je een zonsverduistering zien vanuit Nederland en België

Hier een overzicht van de komende zonsverduisteringen die zichtbaar zijn vanuit Nederland en België:

• 12 augustus 2026: Totale zonsverduistering, zichtbaar als totaal vanuit Spanje en Noord-Afrika. Vanuit Nederland en België een diepe gedeeltelijke verduistering (circa 85-90%). Begint in de ochtend.
• 2 augustus 2027: Totale zonsverduistering boven Noord-Afrika en het Midden-Oosten. Vanuit Nederland en België een gedeeltelijke verduistering van circa 20-30%.
• 3 september 2081: Totale zonsverduistering die wél over Nederland trekt. Zet het maar vast in je agenda. Of die van je kleinkinderen.

Voor de meest actuele tijden en percentages per locatie is timeanddate.com een betrouwbare bron. Daar zie je precies wanneer de verduistering begint, het maximum bereikt en eindigt op jouw coördinaten.

De dag zelf: timing is alles

Kom vroeg. Ik bedoel echt vroeg. Niet een kwartier voor aanvang, maar minstens een uur. Je wil je statief stabiel hebben staan, je compositie bepaald hebben en je belichting getest hebben voor het circus begint. Een zonsverduistering wacht niet. De totaliteit duurt bij de verduistering van 2026 op de beste locaties in Spanje maximaal zo’n drie tot vier minuten. Die tijd ben je kwijt als je nog aan het prutsen bent met je filterschroefdraad.

Maak ook foto’s van de omgeving tijdens de aanloop. De lichtverandering in de minuten voor de totaliteit is buitengewoon. Het licht wordt vreemd, bijna alsof iemand een kleurfilter over de wereld legt. Dieren gedragen zich anders. Mensen worden stil. Dat is ook een verhaal waard.

jeroen

Ik ben Jeroen. Ik maak foto’s 🙂 Dat begon ruim twintig jaar geleden met een Nikon D50. Tegenwoordig werk ik met een Fujifilm X-T50: compact, snel, en met geweldige filmsimulaties. Bekijk hier mijn portfolio.
Naast fotograferen schrijf ik over fotografie. Ik hou ervan om ingewikkelde dingen simpel uit te leggen. Of je nu net begint of al jaren fotografeert: er valt altijd iets nieuws te zien, te leren, te verbeteren. Dat enthousiasme delen, dát is wat me drijft.