Ik maakte behoorlijk wat fouten tijdens mijn eerste fotoshoot. Thuis blijkt een deel van de foto’s onscherp, een kwart overbelicht en een stuk of tien zijn gewoon te krap genomen. Een scheve horizon, een onrustige achtergrond, gesloten ogen. Mijn eerste reflex: delete, delete, delete. Mijn tweede reflex: niet doen. Ik sleep ze naar een map die ‘leermoment’ heet. Die map is inmiddels een van mijn belangrijkste leermiddelen geworden. In een foto journal noteer ik wat er mis gaat.
TL;DR
Mislukte foto’s wissen is zonde: ze bevatten de meeste leerstof. Ik houd een failure folder bij met per foto een korte analyse van wat er misging en hoe ik dat voorkom. Dat maakt me sneller beter dan alleen kijken naar geslaagde beelden.
Waarom ik mislukte foto’s nooit meer wis
De meeste fotografen, ikzelf jaren terug incluis, bekijken na een shoot alleen de uitschieters. Je selecteert de beste twintig uit de honderd, bewerkt die, post ze en de rest verdwijnt in de digitale prullenbak. Niemand wordt enthousiast van een wazige foto met een vinger. Maar hoe voorkom je dat je deze fouten niet opnieuw maakt, al je ze niet bestudeert?
Ik vergelijk het weleens met koken. Als je alleen de gerechten proeft die gelukt zijn, leer je nooit waarom het de vorige keer mis ging. Je moet de smaak analyseren, voor je het recept kunt aanpassen. Zo werkt het ook met foto’s. Een scherpe, goed belichte foto vertelt je vooral dat je iets goed deed. Een mislukte foto laat zien waar je fouten maakte en daar leer ik het meeste.
Ik werk structureel met zo’n ‘failure folder’. Na elke fotoshoot sleep ik de missers naar die map. Niet alle duizend mislukkingen, dat wordt een onwerkbare berg. Alleen de foto’s waarbij ik me afvraag: wat ging hier mis en had ik dat kunnen zien aankomen?
Hoe ik mijn foto journal folder opbouw
De belangrijkste foto’s voeg ik toe aan een foto journal. Deze heb ik gemaakt in Notion. Per foto omschrijf ik het doel, de belangrijkste EXIF-gegevens en wat er mis ging en hoe ik dat kan voorkomen. Per fout voeg ik een label toe voor eenvoudiger categoriseren. Hierdoor heb ik een mooi overzicht day ik altijd bij mij draag.
Bijvoorbeeld: ‘Sluitertijd 1/60, bewogen onderwerp, had minimaal 1/250 moeten gebruiken bij een lopend kind.’ Of: ‘Tegenlicht, belichtingsmeter gemiddeld over hele frame, gezicht te donker, volgende keer spotmeting op gezicht.’
Als ik de fout benoem zonder oplossing, vergeet ik hem binnen een maand. Het stukje ‘wat kan ik hieraan doen’ is het deel dat blijft hangen. Het dwingt me na te denken over een concrete aanpassing in instellingen, positie of voorbereiding in plaats van alleen te concluderen dat de foto niks is geworden.
Patronen herkennen in je eigen missers
Na een paar maanden zo’n map bijhouden ontstaat er iets interessants. Je ziet patronen. Bij mij bleek dat zo’n dertig procent van mijn missers dezelfde oorzaak had: kadering en letten op de omgeving. Daar ben ik mij nu zeer bewust van. Die aantekening had ik een stuk of acht keer genoteerd voordat het kwartje viel dat dit geen incident was, maar een gewoonte die ik moest doorbreken. Inmiddels heb ik hiervoor een vast ritueel ontwikkeld.
Dat soort patroonherkenning werkt alleen met genoeg data. Eén mislukte foto zegt weinig. Twintig mislukte foto’s met dezelfde oorzaak zeggen alles. Daarom raad ik aan niet na één shoot te stoppen met deze methode. Je hebt volume nodig om een patroon te zien. Ik scroll maandelijks door mijn failure folder om te kijken of er herhaling in zit.
De psychologie achter het bewaren van mislukkingen
Er zit een mentale kant aan dit verhaal. Veel fotografen, en ik reken mezelf daar jarenlang toe, voelen schaamte bij een mislukte foto. Alsof het bewijs is dat je het niet kan. Die schaamte zorgt ervoor dat je het liefst zo snel mogelijk op de delete-knop drukt. En uiteraard om schijfruimte te besparen op je NAS. Ik snap die neiging maar het werkt averechts.
Door bewust een map aan te maken en de mislukkingen te behandelen als onderzoeksmateriaal in plaats van bewijs van onkunde, verandert de emotionele lading. Het wordt minder ‘kijk hoe slecht ik ben’ en meer ‘interessant, wat kan ik hiervan leren’. Een mislukte foto is geen nederlaag meer. Het is input voor morgen.
Dat wil niet zeggen dat ik nooit meer baal van een misser. 🙂
Mislukte foto’s als onderdeel van je portfolio-proces
Een laatste punt dat ik vaak tegenkom bij fotografen die ik spreek: ze denken dat een failure folder alleen nuttig is voor beginners. Niks is minder waar. Ook op gevorderd niveau blijf je fouten maken, alleen worden ze subtieler. Een beginner mist scherpte, een gevorderde fotograaf mist misschien net de juiste emotie op het gezicht van een model omdat de instructie niet goed getimed was. Dat soort subtiele missers vind je alleen als je er expliciet naar zoekt, in plaats van automatisch te concluderen dat een foto ‘gewoon niet goed’ is.
Ik raad aan om je failure folder (of ontwikkel-folder) ook te delen met iemand anders, een fotografievriend of een community. Zelf bespreek ik mijn missers weleens met een collega-fotograaf. Zijn blik op mijn fouten levert vaak inzichten op die ik zelf had gemist. Hij zag bijvoorbeeld in een serie van mij dat ik bij portretten vaak net iets te weinig ruimte laat boven het hoofd, een compositiefout die ik zelf niet had opgemerkt omdat ik er blind voor was geworden. Sindsdien let ik daar actief op, en mijn portretten zijn er strakker van geworden.
Veelgestelde vragen
Hoeveel mislukte foto’s moet ik bewaren per shoot?
Werkt een failure folder ook voor smartphonefotografie?
Hoe vaak moet ik mijn failure folder doornemen?
Heb jij een map vol mislukte foto’s ergens weggestopt op je harde schijf? Ik ben benieuwd wat voor patronen jij zou ontdekken als je ze eens goed bekijkt. Deel het hieronder in de reacties, ik lees ze allemaal.
Ik ben Jeroen. Ik maak foto’s 🙂 Dat begon ruim twintig jaar geleden met een Nikon D50. Tegenwoordig werk ik met een Fujifilm X-T50: compact, snel, en met geweldige filmsimulaties. Bekijk hier mijn portfolio.
Naast fotograferen schrijf ik over fotografie. Ik hou ervan om ingewikkelde dingen simpel uit te leggen. Of je nu net begint of al jaren fotografeert: er valt altijd iets nieuws te zien, te leren, te verbeteren. Dat enthousiasme delen, dát is wat me drijft.
Lees hier meer informatie over deze website.