Mijn eerste shoot met Joyce was een kleine ramp. De belichting klopte niet, haar gezicht viel in schaduwen en ik had mijn techniek niet onder controle. Mijn instructies waren vaag en ze wist niet wat ze met haar handen moest doen. Herkenbaar? De fouten die ik toen maakte, zie ik fotografen keer op keer herhalen.
TL;DR
De meest gemaakte fouten bij portretfotografie zijn verkeerde lichtrichting, een afleidende achtergrond, de verkeerde brandpuntsafstand, slechte camera-instellingen en onscherpe ogen. Daarnaast zorgen een stijve houding en een gespannen model voor portretten die er geforceerd uitzien. Dit artikel legt uit hoe je elk van deze fouten herkent en corrigeert.
De verkeerde lichtrichting kiezen
Licht bepaalt alles bij portretfotografie. Toch plaatsen fotografen hun model regelmatig recht tegenover de lichtbron. Het resultaat is een plat portret zonder diepte of karakter. Zijlicht creëert dimensie en structuur in het gezicht. Rembrandt-verlichting gaat nog een stap verder: je plaatst de lichtbron 45 graden naast en boven het model. Dat geeft een karakteristieke lichtdriehoek op de wang die van de lichtbron af ligt.
Let op de verhoudingen. De driehoek mag niet langer zijn dan de neus en niet breder dan het oog. Controleer dit door de afstand tussen neusvleugel en jukbeen te schatten. Staat de lichtbron te hoog? Dan valt de schaduw van de neus te ver over de wang. Dat wil je vermijden.
Te weinig aandacht voor de achtergrond
Tijdens de shoot met Joyce was ze zo gefocust op haar pose dat ze de achtergrond volledig negeerde. Een drukke achtergrond trekt de aandacht weg van je model. Kies bewust voor een rustige of effen achtergrond, of zorg voor voldoende afstand tussen model en achtergrond. Een grote diafragma-opening zoals f/2.8 of f/1.8 gooit de achtergrond uit focus.
Stel je fotografeert met een 85mm lens op f/1.8 op twee meter afstand. Je scherptediepte is dan ongeveer tien centimeter. Alles daarbuiten valt in een zachte onscherpte, ook wel bokeh genoemd. Een portret vertelt het verhaal van een persoon. Wat er achter hen staat, speelt daarin zelden een rol.
Kleurcontrasten die afleiden
Naast drukte speelt ook kleur een rol. Felle kleuren in de achtergrond trekken het oog weg van je onderwerp. Kies neutrale tinten of kleuren die complementair zijn aan de huidskleur van je model. Warme tinten zoals beige, zacht groen of gedempte blauwtinten werken goed. Felrood, felgeel of neonkleuren creëren een visuele strijd om aandacht. Heb je toch een drukke achtergrond? Maak die onscherp.
De verkeerde brandpuntsafstand kiezen
Groothoeklenzen onder de 50mm vervormen gezichten. Neuzen worden groter, oren kleiner en de verhoudingen kloppen niet meer. Aan de andere kant vertekenen ook lenzen boven de 85mm: objecten dicht bij de lens worden proportioneel groter. Fotografeer je iemand aan tafel met een kop koffie in de handen? Dan krijg je enorme handen op de voorgrond.
Voor portretten gebruik ik idealiter een lens tussen 50mm en 85mm. Die brandpuntsafstanden comprimeren het perspectief op een flatterende manier en komen het dichtst bij hoe jouw oog de wereld registreert. Bij 85mm fotografeer je op ongeveer twee tot drie meter afstand. Dat geeft je model ook ruimte om zich natuurlijk te voelen. Een 50mm lens werkt ook, maar ga dan iets dichter bij je model staan, op ongeveer één meter.
Fouten met de camera-instellingen
Een te hoge ISO geeft ruis in het gezicht. Een te lage sluitertijd veroorzaakt bewegingsonscherpte. Dit zijn mijn basisinstellingen voor portretfotografie in een studio met flitsers:
- ISO: 100 tot 400 voor minimale ruis
- Diafragma: f/2.8 tot f/5.6 voor mooie scherptediepte
- Sluitertijd: minimaal 1/125 seconde, liever 1/200 afhankelijk van je sync speed
- Witbalans: handmatig instellen op 5500K bij daglicht
Bij natuurlijk licht buiten pas je deze waarden aan. Verhoog de ISO naar 400 tot 800 als het bewolkt is. Gebruik een sluitertijd van minimaal 1/250 seconde om beweging te bevriezen. Controleer je histogram na elke foto: de curve hoort in het midden te zitten, zonder uitschieters naar links of rechts.
De ogen onscherp op de foto
Na de shoot vroeg Joyce me: “Waarom zijn sommige foto’s wazig?” Het antwoord was simpel. De focus lag op haar neus. De ogen zijn het belangrijkste element in een portret en moeten altijd scherp zijn. Gebruik single-point autofocus bij een kleine scherptediepte en plaats het focuspunt op het dichtstbijzijnde oog.
Moderne camera’s herkennen ogen en leggen daar automatisch de focus op. Bij een profielfoto focus je op het zichtbare oog. Bij een frontaal portret kies je het linker- of rechteroog. Met een diafragma van f/2.8 is de scherptediepte beperkt. Ligt de focus ook maar iets te ver voor of achter de ogen, dan worden ze onscherp. Zoom direct na de opname in op je camerascherm om dit te controleren.
Verkeerde houding van het model
Een stijve houding maakt elk portret onnatuurlijk. Modellen die recht voor de camera staan met schouders parallel aan de lens zien er breder en minder flatterend uit. Vraag je model een schouder iets naar achteren te draaien. Dat creëert een vloeiende lijn in het lichaam. De kin moet licht naar voren en omlaag, alsof ze over een denkbeeldige muur kijken. Dit voorkomt een dubbele kin en definieert de kaaklijn.
Ik paste dit direct toe bij Joyce. Het verschil was groot. Haar houding werd eleganter en haar gezichtsuitdrukking ontspande meteen.
Je model niet op zijn gemak stellen
Techniek is belangrijk, maar de verbinding met je model bepaalt of een portret echt werkt. Zenuwachtige modellen geven stijve portretten. Praat met je model, stel vragen en laat ze bewegen tussen shots. Zet muziek op die ze leuk vinden. Geef concrete aanwijzingen: zeg niet “ontspan je”, maar “laat je schouders zakken en adem uit”.
Toon voorbeeldfoto’s op je camera. Dat geeft vertrouwen en helpt je model begrijpen wat je zoekt. Fotografe Annie Leibovitz zei ooit: “I don’t trust words. I trust pictures.” Dat geldt ook voor de communicatie tijdens een shoot. Denise en ik werken altijd met een opwarmperiode van tien minuten. De beste foto’s komen daarna.
Welke fouten herken jij in je eigen werk? Deel je ervaringen in de reacties hieronder.
Veelgestelde vragen
Welke lens is het beste voor portretfotografie?
Hoe zorg ik dat de ogen altijd scherp zijn?
Hoe stel ik mijn model op zijn gemak tijdens een shoot?
Ik ben Jeroen. Ik maak foto’s 🙂 Dat begon ruim twintig jaar geleden met een Nikon D50. Tegenwoordig werk ik met een Fujifilm X-T50: compact, snel, en met geweldige filmsimulaties. Bekijk hier mijn portfolio.
Naast fotograferen schrijf ik over fotografie. Ik hou ervan om ingewikkelde dingen simpel uit te leggen. Of je nu net begint of al jaren fotografeert: er valt altijd iets nieuws te zien, te leren, te verbeteren. Dat enthousiasme delen, dát is wat me drijft.
