Je staat buiten, je camera om je nek en er is… niets. Geen spectaculair licht, geen interessant onderwerp, geen moment dat zich aandient. Elke fotograaf kent dit gevoel. De verleiding is groot om je telefoon te pakken, te scrollen en te wachten tot er iets beters langs komt. Maar de fotografen die ik bewonder doen precies het tegenovergestelde. Ze zien iets in wat jij en ik wegfilteren als ruis. Dat is een gewoonte.
TL;DR
Goede fotografen fotograferen niet alleen spectaculaire onderwerpen. Ze trainen hun ogen om overal visueel potentieel te zien. In dit artikel leer je hoe je je kijk op de wereld om je heen scherper maakt, zodat je ook van het alledaagse iets bijzonders maakt.
Het probleem zit nooit in je camera
Ik heb een tijdje in een stad gewoond waar toeristen massaal kwamen voor de architectuur. Elke dag liepen mensen met camera’s langs dezelfde gevels, dezelfde pleinen. En ik? Ik liep er langs zonder ook maar één keer mijn camera te heffen. Te vertrouwd. Te gewoon. Te saai. Vond ik zelf althans. Pas jaren later besefte ik dat ik mezelf had buitengesloten van tientallen goede foto’s, simpelweg omdat ik was gestopt met kijken naar mijn eigen stad. Het was te gewoon geworden voor mij. Het probleem zat niet in mijn camera. Het zat in mijn hoofd.
Ons brein is een uitstekende filterinstallatie. Het gooit weg wat het al kent. Dat is handig als je niet wil verdwalen in je eigen keuken, maar voor fotografie is het een ramp. Want het betekent dat je ogen lui worden. Je loopt door een ruimte en je ziet eigenlijk niets meer, je herkent dingen. Dat is wat anders.
William Eggleston begreep dit. Op een vlucht zag hij hoe het licht een schaduw wierp op het tafelblad voor hem. Zijn reisgenoot had net een cocktail neergezet. Eggleston pakte zijn camera. Eén klik. En dat beeld is nu iconisch. Niet omdat het tafelblad zo bijzonder was, maar omdat Eggleston een mooie nieuwe vorm ontdekte. Hij was er volledig bij. Dat is het verschil.
Je ogen zijn te trainen
Hier is het goede nieuws: visueel bewustzijn is geen aangeboren gave. Het is een spier. En net als elke spier wordt hij sterker als je hem gebruikt. Het enige wat je hoeft te doen is bewust kijken. Niet naar je scherm. Naar de wereld om je heen.
Probeer dit eens: de volgende keer dat je ergens wacht, in de trein, bij de kassa, in een wachtkamer, leg je je telefoon weg. Kijk rond. Niet om iets te fotograferen, maar gewoon om te zien. Hoe valt het licht? Wat voor vormen zie je? Wat trekt je aandacht zonder dat je weet waarom? Je bent dan feitelijk aan het trainen zonder camera.
Edward Weston fotografeerde paprika’s, schelpen en urinoirs. Imogen Cunningham maakte iconische beelden van planten in haar achtertuin. Ze fotografeerden wat voor handen was. Niet omdat er niets beters was, maar omdat ze wisten dat het er niet toe doet wat je fotografeert. Het gaat erom hoe je kijkt. Weston zei ooit: “Anything excites me, for any reason, I will photograph.” Dat klinkt misschien als een vrijbrief om van alles te fotograferen, maar het is eigenlijk iets veel radicaler. Het is de weigering om iets af te schrijven voordat je er goed naar hebt gekeken.
Het vertrouwde is je beste oefenterrein
Pak je camera. Ga niet naar buiten. Fotografeer je eigen huis. De afwas die nog in de gootsteen staat. Het licht dat ‘s ochtends door de gordijnen valt. De kreukels in je beddenlaken als je net opstaat. Die kreukels zijn geen rommel. Dat zijn bergen, valleien en ravijnen. Het is een kwestie van hoe je ernaar kijkt.
Dit is ook precies het soort fotografie waarbij mensen in de reacties zeggen: “Hoe heb je dat ooit gezien?” Dat is het doel. Niet het wow-effect van een spectaculair landschap, maar de verbazing over iets wat de kijker duizend keer heeft gezien en nooit heeft opgemerkt. Dat is een veel krachtigere reactie.
Iedereen met een telefoon kan een foto maken van een zonsondergang boven de bergen en mensen zeggen “wauw”. Maar een foto van een oude koffiemok die mensen doet stilstaan? Dat vraagt iets anders. Dat vraagt ogen die niet op slaapstand staan.
Licht is je echte onderwerp
Als ik ergens loop en ik zie “niets”, dan zoek ik eigenlijk altijd naar licht. Niet naar een onderwerp. Want licht maakt het onderwerp. Een gewone straatsteen is saai. Diezelfde straatsteen met een scherpe schaduw van een hek eroverheen? Dat is een foto. Het licht verandert alles, de hele dag door, het hele jaar door.
Ik heb een boom op mijn dagelijkse looproute die ik al jaren ken. Op de meeste dagen is het gewoon een boom. Maar op een ochtend in november, net na een nachtvorst, met laagstaande zon die de rijp deed oplichten? Die boom was een van de mooiste dingen die ik dat jaar heb gezien. Ik had die boom geobserveerd. Ik wist dat hij potentie had. En ik was er op het juiste moment.
Dat is observatie in de praktijk. Je vindt iets wat je interesseert. Je let op hoe het verandert door het jaar heen. En je bent er klaar voor als alles samenkomt. Dat is niet geluk. Dat is geduld gecombineerd met aandacht.
Fotografeer alleen
Een waarschuwing die ik serieus meen: als je dit soort fotografie oefent, doe het dan in je eentje. Zodra je met andere fotografen loopt die roepen “waarom fotografeer je dat nou, er zijn zoveel betere dingen”, heb je een probleem. Ze bedoelen het goed. Ze snappen het gewoon niet. En dat is prima. Maar je hebt die negative energie niet nodig als je probeert je ogen opnieuw te kalibreren.
Op workshops zie je het altijd: een groep fotografen die als een kudde op hetzelfde onderwerp staat te schieten vanuit vrijwel dezelfde hoek. De meesten staan met hun rug naar iets dat misschien wel veel interessanter is. Wees degene die omdraait. Wees degene die vijf meter opzij loopt. Wees degene die naar de grond kijkt terwijl de rest omhoog kijkt.
Minor White, een van de grote Amerikaanse fotografen van de twintigste eeuw, zei: “One should not only photograph things for what they are but for what else they are.” Dat is het. Dat is de hele filosofie in één zin. Wat is dit ding nog meer dan wat het is? Een vork is een vork. Maar in het juiste licht, vanuit de juiste hoek, is het een sculptuur.
Een notebook is geen onzin
Ik houd een lijstje bij van plekken en dingen die ik wil fotograferen. Niet omdat ik vergeetachtig ben, hoewel dat ook. Maar omdat het opschrijven me dwingt om er serieus over na te denken. Wanneer is het licht goed op die plek? Welk seizoen? Welk tijdstip? Door het op te schrijven ga je er ook daadwerkelijk naartoe. Anders blijft het een vaag voornemen.
Het bijhouden van zo’n lijst heeft nog een ander effect: het traint je brein om fotografisch te denken. Je loopt door de stad en je ziet een muur met een interessante textuur. Je schrijft het op. Je rijdt langs een verlaten benzinestation. Je schrijft het op. Langzaam begin je de wereld om je heen te zien als een reeks van potentiële beelden in plaats van een achtergrond waar je doorheen beweegt.
Dat klinkt misschien als veel werk voor een hobby. Maar het is precies hetzelfde als wat musici doen als ze een melodie in hun hoofd horen. Ze schrijven het op. Ze laten het niet verdampen. Ze nemen het serieus.
De opdracht die je nu al kunt doen
Leg dit artikel neer. Pak je camera of je telefoon. Zoek één object in je huis op dat je al honderden keren hebt gezien zonder er ooit een foto van te maken. Een kopje. Een sleutelbos. De onderkant van een stoel. Fotografeer het. Niet één keer, maar tien keer. Verander je positie. Verander de afstand. Wacht tot het licht anders valt. Kijk wat er gebeurt.
De kans is groot dat je na tien pogingen één beeld hebt dat je verrast. Niet omdat het object bijzonder is. Maar omdat jij eindelijk echt hebt gekeken. En dat gevoel, dat kleine moment van “hé, dat zag ik niet aankomen”, is precies waar dit allemaal om draait.
Welk alledaags object heeft jou ooit verrast als onderwerp? Deel het in de reacties, ik ben oprecht benieuwd.
Veelgestelde vragen
Hoe train ik mijn oog voor fotografie zonder steeds een camera bij me te hebben?
Is het fotograferen van alledaagse objecten alleen iets voor gevorderde fotografen?
Hoe weet ik wanneer een gewoon onderwerp voldoende potentieel heeft voor een goede foto?
Ik ben Jeroen. Ik maak foto’s 🙂 Dat begon ruim twintig jaar geleden met een Nikon D50. Tegenwoordig werk ik met een Fujifilm X-T50: compact, snel, en met geweldige filmsimulaties. Bekijk hier mijn portfolio.
Naast fotograferen schrijf ik over fotografie. Ik hou ervan om ingewikkelde dingen simpel uit te leggen. Of je nu net begint of al jaren fotografeert: er valt altijd iets nieuws te zien, te leren, te verbeteren. Dat enthousiasme delen, dát is wat me drijft.