Je staat op straat, het is druk, auto’s razen voorbij en je hebt een camera met een belachelijk langzame film. ISO 20. Elke foto wordt een wazig experiment. De meeste fotografen zouden de film uit de camera trekken en naar huis gaan. Ernst Haas deed het tegenovergestelde. Hij omarmde die bewegingsonscherpte en veranderde daarmee voorgoed hoe we naar kleurenfotografie kijken. Niet door betere apparatuur te kopen, niet door te wachten op perfecte omstandigheden, maar door te zien wat anderen als fout beschouwden. Dit verhaal gaat over een visuele taal die je al spreekt zonder het te weten.
TL;DR
Ernst Haas was een Oostenrijkse fotograaf die kleurenfotografie op de kaart zette toen de kunstwereld daar de neus voor optrok. Zijn geheim? Geen technische perfectie, maar het beheersen van de visuele taal: vorm, textuur, kleur en beweging. Hij fotografeerde op trage Kodachrome-film en maakte van fouten zijn handelsmerk. In dit artikel ontleed ik wat zijn beelden zo bijzonder maakt en hoe jij diezelfde principes vandaag nog kunt toepassen.
De man die kleur serieus nam
Ernst Haas werd in 1921 geboren in Wenen. Na de Tweede Wereldoorlog begon hij met fotografie in een stad die in puin lag. Zijn eerste grote werk, een fotoserie over terugkerende Oostenrijkse krijgsgevangenen in 1947, was zo rauw en emotioneel dat het de aandacht trok van Robert Capa. Capa nodigde Haas persoonlijk uit om lid te worden van Magnum Photos. Dat is zoiets als uitgenodigd worden voor het nationale voetbalelftal terwijl je op een veldje in het park staat te trappen. Haas verhuisde naar New York en begon daar aan het werk dat hem wereldberoemd zou maken. In 1953 publiceerde Life Magazine zijn foto-essay Images of a Magic City over New York. Het was een van de eerste grote reportages die volledig in kleur verscheen. Dit was een keerpunt, niet alleen voor Haas maar voor de hele fotografie. De kunstwereld keek neer op kleurenfotografie. Zwart-wit was serieus, kleur was voor reclame en ansichtkaarten. Haas trok zich daar niets van aan.
De visuele taal van Ernst Haas
Haas zei ooit: “There is only you and your camera. The limitations in your photography are in yourself, for what we see is what we are.” Die uitspraak hangt bij mij boven mijn bureau. Niet als decoratie, maar als dagelijkse herinnering. Want het klopt. Ik heb jarenlang gedacht dat mijn volgende camera-aankoop het verschil zou maken. In de vroege jaren 2000 werden camera’s ook echt beter, dat is eerlijk. Maar de laatste tien jaar bevatten nieuwe camera’s vooral futiliteiten die je niet echt nodig hebt.
Wat wél het verschil maakt is leren kijken. Haas beheerste wat je de visuele taal van fotografie kunt noemen: vorm, textuur, licht, kleur en beweging als ingrediënten. Een kok kan met dezelfde basisingrediënten een compleet ander gerecht maken. Haas gebruikte deze elementen om beelden te creëren die je niet meer loslaten. Het verschil tussen een snapshot en een beeld dat bijblijft? Het bewust inzetten van die ingrediënten. Neem vorm als voorbeeld. Shape is het silhouet, de tweedimensionale omtrek van iets. Vorm voegt daar diepte aan toe door licht en schaduw. Haas was een meester in het herkennen van shapes in alledaagse situaties: een pijl op de grond, het silhouet van een voorbijganger, de lijn van een stoeprand. Probeer het zelf eens. Knijp je ogen half dicht terwijl je door de stad loopt. Details verdwijnen en shapes springen naar voren.
Kodachrome, bewegingsonscherpte en de schoonheid van imperfectie
Hier zit het verhaal dat ik het meest fascinerend vind aan Ernst Haas. Hij fotografeerde grotendeels op Kodachrome-film met een ISO van rond de 25. Dat is absurd laag. Ter vergelijking: de meeste digitale camera’s staan standaard op ISO 100 of hoger. Met zo’n lage ISO heb je óf heel veel licht nodig, óf je sluitertijd wordt lang. En bij een lange sluitertijd krijg je bewegingsonscherpte. De meeste fotografen in die tijd zagen dat als een probleem. Haas zag het als een kans. Hij liet auto’s vervagen tot kleurvegen. Rennende paarden werden abstracte explosies van energie. Een rodeo werd geen documentaire foto maar een schilderij vol dynamiek. Die beroemde reeks over een stierengevecht in Pamplona? Pure beweging, pure kleur, pure emotie.
Wat ik hiervan geleerd heb voor mijn eigen werk: stop met pixel-peepen. Ik betrap mezelf er nog steeds op dat ik inzoom tot 400% om te checken of iets scherp genoeg is. Haas zou daar hartelijk om gelachen hebben. Zijn beroemdste beelden zijn technisch fout volgens de maatstaven van menig online forum. Probeer het eens bewust. Zet je camera op een sluitertijd van 1/15 of 1/8 seconde en fotografeer bewegende onderwerpen. Draai mee met je onderwerp via panning of laat juist alles vervagen. Je eerste twintig pogingen zijn prullenbakmateriaal. Nummer eenentwintig kan je verrassen.
Kleur als emotie
De manier waarop Haas kleur gebruikte verschilt fundamenteel van hoe de meeste fotografen het nu doen. Hij dacht na over kleur als emotioneel instrument. Warm licht creëert rust. Koel licht creëert afstand. Het contrast tussen warme en koude kleuren in één beeld bouwt spanning op. In zijn New York-beelden zie je dat voortdurend: het geel van taxi’s tegen het grijs van beton, het rood van een neonbord tegen de blauwe schemering. Volgens een analyse op Magnum Photos was Haas een van de eersten die kleur als expressiemiddel inzette in plaats van als registratie.
Haas zei ook: “Color does not mean black and white plus color. It is something entirely different.” Dat klinkt misschien als een open deur, maar denk er eens over na. Hoeveel van je kleurenfoto’s zijn eigenlijk zwart-witcomposities waar toevallig kleur in zit? Een goede kleurenfoto werkt niet zonder die specifieke kleuren. De kleur is het hoofdgerecht. Kijk eens kritisch naar je eigen portfolio met die blik.
Gewone dingen buitengewoon zien
Wat mij persoonlijk het meest raakt aan het werk van Haas zijn niet zijn foto’s van exotische locaties. Het zijn de beelden van alledaagse dingen. Een pijl op asfalt met wazige auto’s eromheen. Een weerspiegeling in een plas. Een gescheurde poster op een muur. Mijn vrienden weten dat ik geen parkeergarage kan passeren zonder mijn telefoon te pakken. Die betonnen kolommen, die kleurvlakken van auto’s, die TL-verlichting. Er zit zoveel visueel materiaal in de meest onopvallende plekken. Haas bewees dat je geen vliegticket nodig hebt om iets bijzonders te fotograferen. Je hebt ogen nodig die bereid zijn om echt te kijken. Vertragen en de shapes, texturen en kleurcontrasten opmerken die er altijd al waren.
Zijn apparatuur? Haas werkte veel met Leica-camera’s en later ook met Nikons. Hij gebruikte Kodachrome-film voor zijn kleurenwerk. Geen bijzondere trucs, geen speciale lenzen. De camera was voor hem een verlengstuk van zijn oog, niet het doel op zich. In een tijd waarin mensen op fotografiefora ruziën over sensorformaten en lensscherpte bij f/1.2 versus f/1.4 is dat een verfrissende gedachte. Haas zou waarschijnlijk met een wegwerpcamera nog steeds betere foto’s maken dan de meesten van ons met een setup van vijfduizend euro. Dat zeg ik niet om te ontmoedigen, maar om je te bevrijden van de gedachte dat apparatuur je tegenhoudt.
Zo pas je de lessen van Ernst Haas toe
Genoeg bewondering. Wat kun je hier concreet mee? Pak je camera, of je telefoon, en ga naar buiten. Niet naar een pittoresk dorpje of een fotogenieke zonsondergang. Ga naar de dichtstbijzijnde parkeerplaats, industrieterrein of winkelstraat. Zoek daar naar het volgende:
- Shapes: knijp je ogen samen en zoek sterke vormen. Pijlen, schaduwen, silhouetten.
- Textuur: zoek oppervlakken waar het licht schuin overheen strijkt. Roestig metaal, gescheurd papier, natte stenen.
- Kleurcontrast: zoek twee kleuren die tegen elkaar botsen of juist harmoniëren.
- Beweging: zet je sluitertijd op 1/15 of lager en experimenteer met bewegende onderwerpen.
- Eenvoud: maak je compositie simpeler dan je instinct je vertelt. Haal elementen weg in plaats van toe te voegen.
Maak geen vijf foto’s. Maak er vijftig. Van dezelfde plek, met verschillende hoeken, andere sluitertijden, andere kaders. Haas schoot rollen film vol om tot dat ene beeld te komen. Het idee dat goede fotografen bij elke klik raak schieten is een mythe. De werkelijkheid is rommeliger en veel leuker. Je leert de visuele taal niet door erover te lezen. Je leert het door te stamelen, fouten te maken en langzaam vloeiender te worden. Ik begrijp een onderwerp pas na een foto of tien. Dan zie ik pas de mogelijkheden.
Ik ben benieuwd: welk element van de visuele taal spreekt jou het meest aan? Ben je een kleurenjunk, een textuurzoeker of een vormenfanaat? Laat het weten in de reacties hieronder.
Veelgestelde vragen
Welke camera gebruikte Ernst Haas?
Waarom is Ernst Haas zo belangrijk voor de fotografie?
Hoe krijg ik het bewegingsonscherpte-effect van Ernst Haas met een digitale camera?
Ik ben Jeroen. Ik maak foto’s 🙂 Dat begon ruim twintig jaar geleden met een Nikon D50. Tegenwoordig werk ik met een Fujifilm X-T50: compact, snel, en met geweldige filmsimulaties. Bekijk hier mijn portfolio.
Naast fotograferen schrijf ik over fotografie. Ik hou ervan om ingewikkelde dingen simpel uit te leggen. Of je nu net begint of al jaren fotografeert: er valt altijd iets nieuws te zien, te leren, te verbeteren. Dat enthousiasme delen, dát is wat me drijft.