Gebruik beschermde foto zonder toestemming: dit deed ik toen een merk mijn kiekje jatte

Zondagochtend, koffie binnen handbereik, Instagram scrollend. Toen viel bijna die koffie uit mijn handen. Een groot outdoormerk had mijn foto van een besneeuwde hut in de Oostenrijkse Alpen gewoon overgenomen. Geen tag, geen naamsvermelding, geen appje met “hé, mogen we?”. Geknipt, geplakt, hun logo in de hoek erbij geplakt. Ik voelde die rare mix van trots, blijkbaar was mijn foto goed genoeg voor een miljoenenmerk en pure ergernis omdat niemand het nodig vond om te vragen. Als dit ooit met jou gebeurt (die kans is groter dan je denkt) wil je weten wat je kunt doen tegen gebruik van een beschermde foto zonder toestemming.

Ik neem je mee door wat ik toen deed, welke stappen resultaat opleverden en welke vooral tijd kostten.

Je foto is automatisch beschermd, ook zonder watermerk

Veel fotografen denken dat je een copyright-teken of watermerk nodig hebt om eigendomsrechten te claimen. Onzin. Zodra ik op de ontspanknop druk, ontstaat er automatisch auteursrecht op die foto. Daar hoef ik niets voor te doen. Dit geldt in Nederland en in bijna elk ander land dat is aangesloten bij de Berner Conventie, meer dan 180 landen dus. De exacte wettekst staat op de website van de Rijksoverheid over auteursrecht.

Toen ik uitzocht wat mijn rechten waren bij die hutfoto, snapte ik meteen waar de gedachte van het merk vandaan kwam: het stond toch gewoon openbaar op Instagram, dus mocht het wel gebruikt worden. Die mythe hoor ik voortdurend. Openbaar zichtbaar is niet hetzelfde als vrij te gebruiken. Ik vergelijk het weleens met een auto die op straat geparkeerd staat. Zichtbaar voor iedereen. Dat betekent niet dat je erin mag stappen en ermee wegrijden.

Wat een merk wél mag zonder jouw toestemming

Er zijn uitzonderingen waar ik zelf ook weleens tegenaan loop. Embedt een merk jouw foto via de officiële Instagram-embedfunctie op hun eigen website, dan valt dat in een grijs gebied waar rechtszaken verschillende kanten op zijn gevallen. Parodie of citaatrecht in journalistieke context kan legitiem zijn, mits aan strikte voorwaarden wordt voldaan zoals bronvermelding en een duidelijk doel. Puur decoratief hergebruik in marketing valt daar bijna nooit onder.

Bewijs verzamelen voordat je iets onderneemt

Ik maakte de fout om eerst boos te reageren in plaats van rustig bewijs te verzamelen. Dat kostte me achteraf tijd. Doe het slimmer dan ik:

• Maak een screenshot van de post, inclusief datum, tijdstip en accountnaam
• Sla de originele bestandsgegevens van jouw foto op, zoals EXIF-data met opnamedatum en camera-instellingen
• Zoek uit of je de foto ooit eerder publiceerde, bijvoorbeeld op je eigen site of portfolio, met een tijdstempel die aantoont dat jij eerder was

Die EXIF-data bleek in mijn geval goud waard. Mijn foto was gemaakt met een Nikon Z7 op 14 februari om 16.42 uur, ruim acht maanden voordat het merk hem plaatste. Onweerlegbaar bewijs. Dat werkt in jouw voordeel bij elke discussie

Contact opnemen: rustig maar duidelijk

Ik stuurde het merk een bericht via de DM-functie op Instagram en via het contactformulier op hun website. Je wil niet afhankelijk zijn van één kanaal dat misschien nooit wordt gelezen. Mijn bericht was kort: ik gaf aan dat de foto van mij was, verwees naar mijn originele publicatie met datum en vroeg om drie opties. Naamsvermelding met linkje, verwijdering van de post, of een redelijke vergoeding voor commercieel gebruik.

Het merk reageerde binnen 48 uur, verbaasd dat er “een probleem” was, en bood alsnog een vergoeding aan die zelfs hoger lag dan wat ik normaal voor een licentie zou vragen. Soms werkt het gewoon, zonder dat ik meteen een advocaat hoef te bellen.

Als er geen reactie komt

Reageert een merk niet binnen een redelijke termijn, meestal twee weken, dan kun je een officiële ingebrekestelling sturen. Dat klinkt zwaar, maar het is een brief waarin je nogmaals je claim onderbouwt en een deadline stelt. Je kunt dit zelf opstellen of een gespecialiseerde jurist inschakelen, bijvoorbeeld via Auteursrecht.nl, waar je ook praktische informatie vindt over wat je kunt claimen.

Dit is een voorbeeld van een ingebrekestelling, geen juridisch advies — bij hoge bedragen loont een auteursrechtjurist.

Ingebrekestelling – inbreuk auteursrecht

[Naam fotograaf]
[Adres] · [KvK] · [E-mail]

AANGETEKEND EN PER E-MAIL

[Naam wederpartij]
T.a.v. [contactpersoon]
[Adres]

Plaats, [datum]

Betreft: ingebrekestelling – inbreuk op auteursrecht foto('s)

Geachte heer/mevrouw,

Ik ben maker en auteursrechthebbende van de foto('s) [korte omschrijving/titel], gepubliceerd op [vindplaats origineel], gemaakt op [datum].

Op [datum constatering] constateerde ik dat u deze foto('s) openbaar maakt en/of verveelvoudigt op [URL / medium / drukwerk], zonder mijn voorafgaande toestemming en zonder licentie. Bewijs hiervan is bijgevoegd (bijlage 1: screenshots met datum en URL).

Hiermee handelt u in strijd met artikel 1 en 12 Auteurswet. Tevens ontbreekt de naamsvermelding, wat een inbreuk op mijn persoonlijkheidsrechten oplevert (artikel 25 Aw).

Bij dezen stel ik u in gebreke en sommeer ik u om binnen 14 dagen na dagtekening van deze brief:

het gebruik van de foto('s) te staken en gestaakt te houden, dan wel alsnog een licentie af te nemen;
de schadevergoeding van € [bedrag] te voldoen op rekeningnummer [IBAN] onder vermelding van [kenmerk];
schriftelijk te bevestigen dat u de inbreuk heeft gestaakt, met opgave van de periode en omvang van het gebruik.

De gevorderde vergoeding is opgebouwd uit de gederfde licentievergoeding conform mijn algemene voorwaarden/tarieven (€ [x]), vermeerderd met een opslag van [100]% wegens het ontbreken van naamsvermelding en het inbreukmakend gebruik.

Bij uitblijven van tijdige en volledige nakoming verkeert u van rechtswege in verzuim. Ik behoud mij uitdrukkelijk alle rechten voor, waaronder het vorderen van wettelijke (handels)rente, buitengerechtelijke incassokosten en volledige proceskosten op grond van artikel 1019h Rv.

Deze brief is uitsluitend bedoeld als ingebrekestelling; van rechtsverwerking of afstand van recht is geen sprake.

Hoogachtend,

[Handtekening]
[Naam]

Bijlagen: 1) screenshots inbreuk 2) bewijs auteurschap (RAW/metadata) 3) tarievenlijst/algemene voorwaarden

Let op: verstuur aangetekend én per e-mail, en leg het bewijs vast vóór verzending (de inbreuk verdwijnt vaak direct daarna).

Instagram biedt ook een formulier waarmee je een auteursrechtklacht kunt indienen, direct bij Meta. Dat proces duurt soms langer, maar werkt goed als het merk niet reageert op directe berichten of als de content al verwijderd is en je alsnog een claim wil laten registreren voor toekomstig bewijs.

Wat een vergoeding eigenlijk waard is

Ik hoor vaak dat fotografen liever “gewoon blij zijn met de exposure” in plaats van geld te vragen. Ik snap die gedachte, maar reken even mee. Een gemiddelde commerciële licentie voor eenmalig gebruik van een foto op social media door een middelgroot merk ligt tussen de 150 en 500 euro, afhankelijk van bereik en gebruiksduur. Bij internationale merken met miljoenen volgers loopt dat al snel op tot 1000 euro of meer voor exclusief gebruik.

Toen ik het bedrag noemde dat ik normaal voor zo’n foto zou vragen, schrok het merk niet eens. Ze betaalden het, omdat het voor hen goedkoper was dan een fotograaf inhuren voor een vergelijkbare shoot in de Alpen, of het inhuren van een advocaat. Dat besef veranderde mijn kijk op onderhandelen. Ik vraag nu altijd een reëel bedrag, in plaats van me te laten overtuigen door een schouderklopje en een tag in hun bio.

Voorkomen is makkelijker dan achteraf claimen

Sindsdien plaats ik een subtiel watermerk in de hoek van mijn foto’s. Niet omdat het juridisch nodig is, maar omdat het drempels opwerpt voor klakkeloos kopiëren. Ik gebruik ook de instelling in Instagram waarmee downloaden van je foto’s door anderen wordt bemoeilijkt, al is dat geen waterdichte oplossing. Wat wél goed werkt: een omgekeerde beeldzoekopdracht via Google Lens of TinEye om te checken of jouw werk ergens opduikt waar het niet hoort.

Ik doe dat bij al mijn opvallendere foto’s, vooral die met een uniek compositie-element zoals die hut in de sneeuw. Het kost me tien minuten per maand en het heeft me al twee keer een schadevergoeding opgeleverd die de moeite van het checken ruimschoots waard was.

Is jou dit weleens overkomen, en hoe heb je het aangepakt? Deel je ervaring hieronder, ik ben benieuwd naar jouw verhaal.

Jeroen

Ik ben Jeroen. Ik maak foto’s 🙂 Dat begon ruim twintig jaar geleden met een Nikon D50. Tegenwoordig werk ik met een Fujifilm X-T50: compact, snel, en met geweldige filmsimulaties. Bekijk hier mijn portfolio.
Naast fotograferen schrijf ik over fotografie. Ik hou ervan om ingewikkelde dingen simpel uit te leggen. Of je nu net begint of al jaren fotografeert: er valt altijd iets nieuws te zien, te leren, te verbeteren. Dat enthousiasme delen, dát is wat me drijft.
Lees hier meer informatie over deze website.