Het congres is in volle gang. Je maakt foto’s van een spreker met een presentatie op de achtergrond. Thuis zie je het pas: horizontale strepen dwars door het beeld. Donkere banden die je foto onbruikbaar maken. Je diafragma klopte, je belichting was prima, je scherptediepte zat goed. Die strepen komen door flikkering van kunstlicht of LED-schermen. De standaard sluitertijden in je camera matchen niet altijd met de verversingsfrequentie van lichtbronnen. Fujifilm heeft hiervoor een oplossing die weinig mensen kennen: Flickerless Shutter Speed Fine Tuning.
TL;DR
Fujifilm biedt een Fine Tuning-optie waarmee je de sluitertijd in minuscule fracties kunt aanpassen, zoals 1/50.2 of 1/49.8. Hiermee elimineer je de horizontale banden die ontstaan bij het fotograferen onder LED-verlichting of bij beeldschermen. Je vindt de functie in het Fine Tuning-submenu van de flickerreductie-instellingen op de X-T5, X-H2, X-H2S en X-S20. Het kost even zoeken, maar het verschil is groot.Wat zijn die vervelende strepen op je foto’s?
Licht uit LED-panelen en beeldschermen lijkt constant, maar dat is het niet. LED-verlichting knippert met een frequentie die gekoppeld is aan de netfrequentie: 100 Hz in Europa (50 Hz wisselstroom, twee keer per cyclus). Beeldschermen hebben hun eigen verversingssnelheid, soms 60 Hz, soms 120 Hz, soms iets daartussenin. Als je sluitertijd niet exact synchroniseert met die flikkerfrequentie, vangt je sensor een deel van de lichtcyclus wél op en een ander deel niet. Het resultaat: banden van wisselende helderheid over je foto. Hoe korter je sluitertijd ten opzichte van de flikkerperiode, hoe prominenter die strepen worden. Bij 1/500 sec onder TL-verlichting zie je het meteen. Bij 1/50 is het probleem kleiner maar niet altijd weg, zeker niet bij LED-schermen met een net iets afwijkende frequentie.
Flickerless shutter speed als fijnregelaar
De meeste camera’s bieden een basisvorm van flickerreductie. Die detecteert het flikkeren en timet het moment van belichten zodat de sensor tijdens een heldere fase van de lichtcyclus opneemt. Dat werkt redelijk bij standaard TL-buizen. Bij LED-wanden op beurzen of TV-schermen op congressen schiet die automatische detectie tekort. De flikkerfrequentie wijkt net genoeg af van de standaard.
Fujifilm bedacht hiervoor de Flickerless Shutter Speed Fine Tuning. In plaats van vaste stappen als 1/50 of 1/60 kun je de sluitertijd met tienden van een stop verschuiven. Je draait letterlijk aan een virtuele microknop tot die strepen verdwijnen. Ik gebruik dit zelf op congressen: je fotografeert een spreker op een podium met een gigantisch LED-scherm erachter. Bij 1/50 zie je twee vage donkere banden. Je schakelt Flickerless Shutter Speed in en schuift naar 1/50.3. Eén band verdwijnt. Nog een tikje naar 1/50.6 en je beeld is schoon. Dat is de kracht van deze functie: precisie op microschaal.
Zo vind en activeer je deze verborgen functie
Ik noem het bewust verborgen, want Fujifilm heeft deze optie niet op de meest logische plek in het menu gezet. Je moet eerst naar het opnamemenu, dan naar Flicker Reduction en vervolgens naar het submenu Fine Tuning. Op de X-T5 zit het onder Shooting Setting > Flicker Reduction > Flickerless Shutter Speed. Je selecteert een basissluitertijd en past die aan met het achterste commandowiel. Het bereik varieert per camera, maar je kunt doorgaans enkele tienden van een fractie omhoog of omlaag verschuiven.
Mijn aanpak: ik maak een testfoto bij de basissluitertijd, bekijk het resultaat op het scherm (inzoomen helpt) en verschuif dan in kleine stappen tot de banden verdwijnen. Drie tot vijf testfoto’s zijn genoeg. Op een congreslocatie waar je twee uur fotografeert is die minuut insteltijd absoluut de moeite waard.
Welke Fujifilm-camera’s hebben flickerless shutter speed?
Niet elke Fujifilm-camera beschikt over deze Fine Tuning-optie. Het is een relatief recente toevoeging. De functie zit in de volgende modellen:
- Fujifilm X-H2S
- Fujifilm X-H2
- Fujifilm X-T5
- Fujifilm X-T50
- Fujifilm X-S20
- Fujifilm GFX100 II
Oudere modellen zoals de X-T4 of X-T3 hebben wel standaard flickerreductie, maar missen de Fine Tuning-stap. Fujifilm beschrijft de functie op hun officiële ondersteuningspagina’s, al moet je goed zoeken. De firmware-updates van 2023 en 2024 hebben de functie op sommige modellen verder verfijnd. Check dus of je de nieuwste firmware draait.
De techniek achter de fracties
Waarom helpt 1/50.3 waar 1/50 faalt? Het zit in de wiskunde. Een LED-scherm dat op 59.94 Hz draait (de NTSC-standaard die ook in veel Europese digitale schermen zit) heeft een cyclustijd van 1/59.94 seconde, oftewel 16.683 milliseconden. Een sluitertijd van exact 1/60 is 16.667 milliseconden. Dat verschil van 0.016 ms lijkt verwaarloosbaar, maar over de hoogte van je sensor telt het op. De rolluiksluiter leest je sensor van boven naar beneden uit. Elke beeldlijn wordt op een net iets ander moment belicht. Als de lichtcyclus en de uitlijningstijd niet synchroon lopen, krijg je banden. Door de sluitertijd met een fractie aan te passen, breng je de belichtingstijd dichter bij een exact veelvoud van de lichtcyclus.
Heb je deze functie al eens gebruikt op je Fujifilm-camera? Of loop je tegen andere flikker-situaties aan waar je niet uitkomt? Deel je ervaring hieronder in de reacties.
Veelgestelde vragen
Werkt Flickerless Shutter Speed ook bij video?
Kan ik Flickerless Shutter Speed combineren met automatische belichting?
Hoe weet ik welke exacte sluitertijd ik nodig heb?
Ik ben Jeroen. Ik maak foto’s 🙂 Dat begon ruim twintig jaar geleden met een Nikon D50. Tegenwoordig werk ik met een Fujifilm X-T50: compact, snel, en met geweldige filmsimulaties. Bekijk hier mijn portfolio.
Naast fotograferen schrijf ik over fotografie. Ik hou ervan om ingewikkelde dingen simpel uit te leggen. Of je nu net begint of al jaren fotografeert: er valt altijd iets nieuws te zien, te leren, te verbeteren. Dat enthousiasme delen, dát is wat me drijft.