Ik stond in Malawi te kijken naar een dansvoorstelling, samen met een collega. Zij fotografeerde ‘full manual’. Tegen de tijd dat ze ISO, sluitertijd en diafragma had ingesteld voor het licht onder de mangoboom, was het moment verdwenen. Ik keek haar aan met een blik tussen medelijden en geamuseerdheid.
We leren allemaal hetzelfde verhaal: je begint te fotograferen in automatische modus, groeit naar aperture priority of shutter priority en als je er echt klaar voor bent stap je over naar full manual. Dat is dan het eindstation, het bewijs dat je de camera volledig onder controle hebt. Dat verhaal klopt niet helemaal. Ik zie juist dat de meest ervaren fotografen die alle knoppen kunnen dromen bewust semi-automatische standen gebruiken.
TL;DR
Manual is niet per definitie de beste camera mode. Veel ervaren fotografen kiezen bewust voor aperture priority, shutter priority of auto ISO, omdat ze precies weten welke instelling er voor hun foto toe doet en welke niet. Door de camera het rekenwerk te laten doen op de onderdelen die er niet toe doen, houd je tijd en aandacht over voor compositie, timing en licht. Gebruik exposure compensation en instellingslimieten als vangnet.
Wat manual je eigenlijk leert
Ik ben blij dat ik manual onder de knie heb. Het dwingt je te begrijpen wat diafragma, sluitertijd en ISO doen. Diafragma bepaalt je scherptediepte en hoeveel licht er binnenkomt. Sluitertijd bepaalt of beweging bevriest of uitsmeert en beïnvloedt ook de hoeveelheid licht. ISO bepaalt hoeveel het signaal wordt opgekrikt en daarmee de hoeveelheid ruis. Elke instelling heeft invloed hoe licht door de sensor wordt verwerkt en bepaald bepaalde creatieve factoren.
Ik vraag mezelf bij elke instelling af: welke waarde heb ik nodig of maakt het mij niet uit? Het antwoord ‘het maakt niet uit’ is net zo waardevol als een concreet getal. Zodra je zo gaat denken, kun je kiezen voor een priority-modus. Wat wil je zelf regelen en wat laat je aan je camera over? Je kiest een stand op basis van wat je wilt sturen, niet op basis van hoe bedreven je bent.
Het probleem met altijd manual fotograferen
In manual mode stel je voor bijna elke foto opnieuw de belichtingsinstellingen in. In een studio met constant licht is dat geen probleem, maar buiten verandert het licht voortdurend. Ik heb als beginnend fotograaf vaak meegemaakt dat ik het moment miste omdat ik mijn instellingen zat te finetunen.
Shutter priority, aperture priority en auto ISO lossen dat probleem razendsnel op. De camera berekent de belichting in een fractie van een seconde, zodat jij je camera kunt schieten. Minder gemiste momenten, meer ruimte in je hoofd voor compositie, voor het voorspellen van het juiste moment. Ik heb nog nooit een fotograaf horen zeggen dat het geheim van zijn beste foto was: de juiste camera-instelling.
Wanneer kies je welke modus?
Ik gebruik een vuistregel: wat moet ik exact sturen en wat maakt me niets uit. Dat bepaalt de mode.
- Een bepaalde scherptediepte. Exact diafragma nodig, sluitertijd maakt niet uit: aperture priority
- Een bewegend voorwerp. Exacte sluitertijd nodig, diafragma maakt niet uit: shutter priority
- Een bewegend voorwerp met een onscherpe achtergrond. Exact diafragma én sluitertijd nodig, ISO maakt niet uit: manual met auto ISO
- Alles moet exact vastliggen, of het licht verandert helemaal niet: manual
Kies dus altijd de mode die automatiseert wat voor jouw foto niet relevant is.
In de praktijk
Stel, ik fotografeer een landschap en wil f/8 voor een grote scherptediepte die ik voor ogen heb. De wolken schuiven voor de zon, het licht flikkert. Boeit het me of mijn sluitertijd daardoor wisselt tussen 1/500, 1/640 of 1/800? Niet als die tijden snel genoeg zijn voor mijn onderwerp. In dit geval een stil landschap. Dan zet ik aperture priority aan en laat de camera continu de andere variabele oplossen die me niets uitmaakt.
Een ander voorbeeld. Een zonsondergang in Kenia. De ondergaande zon zorgt voor een wisselende hoeveelheid licht. Ik wil wilde dieren fotograferen die snel bewegen en zomaar weg kunnen schieten. Sluitertijd is nu belangrijker dan scherptediepte. Ik zet de camera daarom op shutter speed priority. Het licht verandert met de minuut. Zelf aan het diafragma blijven draaien kost me aandacht die ik liever steek in compositie en het voorspellen van dierengedrag.
Een laatste voorbeeld. Bij een vogel in vlucht wil ik met 1/2500 seconde fotograferen, bij een rustige panningfoto juist 1/30 en bij stromend water in een waterval soms maar 1/4 seconde. De sluitertijd is dan niet onderhandelbaar, die bepaalt het karakter van de foto. Of de camera dan F5.6, F7.1 of F9 kiest interesseert me geen moment. Shutter priority vertelt de camera: los jij de diafragma-vraag maar op, ik neem de beslissing over beweging.
De meest verfijnde vorm van automatisering gebruik ik wanneer zowel diafragma als sluitertijd belangrijk zijn, maar ISO niet. Zeg dat ik F4 wil voor een geringe scherptediepte en 1/2000 om beweging te bevriezen. Verandert het licht, dan wil ik niet continu aan mijn ISO-wieltje draaien. Auto ISO laat de camera in milliseconden de ISO beslissen, terwijl ik de twee artistieke keuzes al heb gemaakt. ISO beïnvloedt alleen beeldkwaliteit, niet de uitstraling van een foto.
De twee vangrails die automatisering betrouwbaar maken
Ik snap de scepsis. Veel fotografen hebben ooit een semi-automatische stand geprobeerd en kregen een foto terug die te licht of te donker was. Daar zijn de volgende twee oplossingen voor.
De eerste is exposure compensation. Semi-automatische standen betekenen niet dat je klakkeloos accepteert wat de camera voorstelt. Je vertelt de camera welke belichting jij wilt en jouw camera berekent vervolgens razendsnel hoe hij daar komt. De lichtmeter werkt bij 0 EV naar een gemiddelde van 18% grijs. Maar bij een licht onderwerp tegen een donkere achtergrond (of andersom) zit de camera er vaak naast. Tijdens het fotograferen in het felle licht van Malawi, stelde ik aan het begin van de middagsafari -2/3 stop exposure compensation in als verzekering tegen overbelichte hoogtepunten in fel licht. Naarmate de zon zakt schuift dat naar -1/3 en uiteindelijk naar 0 zodra het licht zachter wordt. De camera blijft reageren op veranderend licht, maar richt zich op mijn gekozen belichting in plaats van zijn eigen standaard.
De tweede vangrail is het instellen van grenzen. Moderne camera’s laten je een ISO-bereik instellen, bijvoorbeeld 100-6400 of 100-12800. Jij bepaalt de grenzen, de camera werkt daarbinnen. Zo voorkom je dat je eindigt met een foto vol ruis. Je behoudt controle zonder dat je continu aan de knoppen hoeft te zitten. Loop je tegen een hoge ISO aan die je niet prettig vindt, dan ligt dat niet aan de camera mode. Dat betekent dat diafragma en sluitertijd niet passen bij het beschikbare licht. De oplossing zit in je eigen keuzes, niet in terugschakelen naar manual uit principe.
Veelgestelde vragen
Is manual de beste camera mode voor gevorderde fotografen?
Wanneer kies ik voor aperture priority in plaats van manual?
Hoe voorkom ik verkeerde belichting in een semi-automatische camera mode?
Ik ben Jeroen. Ik maak foto’s 🙂 Dat begon ruim twintig jaar geleden met een Nikon D50. Tegenwoordig werk ik met een Fujifilm X-T50: compact, snel, en met geweldige filmsimulaties. Bekijk hier mijn portfolio.
Naast fotograferen schrijf ik over fotografie. Ik hou ervan om ingewikkelde dingen simpel uit te leggen. Of je nu net begint of al jaren fotografeert: er valt altijd iets nieuws te zien, te leren, te verbeteren. Dat enthousiasme delen, dát is wat me drijft.
Lees hier meer informatie over deze website.