Een vrouw die tientallen jaren lang fotografeert zonder dat iemand het weet. Geen galerie, geen erkenning, geen publiek. Na haar dood in 2009 wordt een onbekende koper op een veiling in Chicago eigenaar van dozen vol negatieven en onafgewerkte rolletjes film. Wat hij aantreft, verandert de geschiedenis van de straatfotografie. Dit is het verhaal van Vivian Maier.
Ik leerde het werk van Vivian Maier kennen tijdens een fotografie-workshop op Buitenkunst. Een hele week fotograferen en jezelf onderdompelen in haar beelden. Wat mij direct opviel: het standpunt van de camera. Door vanuit de heup te schieten blijven je ogen gericht op je onderwerp. Dat is veel minder confronterend dan een grote zwarte doos voor je gezicht houden. Het levert ook een heel ander soort foto op.
TL;DR
Vivian Maier (1926–2009) fotografeerde meer dan vijftig jaar lang anoniem in de straten van New York en Chicago. Haar oeuvre van ruim 150.000 beelden werd pas na haar dood ontdekt. Met een Rolleiflex vanuit de heup schietend legde ze het dagelijks leven vast met een precisie die haar tot een van de invloedrijkste straatfotografen maakt.
Biografie van een onzichtbare fotograaf
Vivian Maier werd geboren op 1 februari 1926 in New York City. Ze groeide deels op in Frankrijk en keerde in de jaren vijftig terug naar de Verenigde Staten. Haar werk als nanny in Chicago gaf haar toegang tot buurten en gezinnen dwars door de sociale lagen van de stad. Overdag paste ze op kinderen. De rest van de tijd fotografeerde ze.
Ze deelde haar werk met niemand. Geen tijdschrift, geen tentoonstelling, geen vrienden die haar foto’s te zien kregen. Meer dan 150.000 negatieven bleven onbekeken in opslageenheden. Na haar overlijden op 21 april 2009 werden die dozen geveild. John Maloof kocht er een voor een paar honderd dollar en begreep al snel wat hij in handen had. Zijn documentaire Finding Vivian Maier uit 2013 bracht haar werk wereldwijd onder de aandacht.
Kenmerken van haar fotografiestijl
Maier fotografeerde mensen. Niet als type of symbool, maar als individu op een specifiek moment. Ze had een oog voor de kleine spanning in een blik, de manier waarop iemand zijn schouders optrekt tegen de kou, de schaduw die een vreemdeling werpt op een stoeprand.
Haar composities zijn strak. Ze gebruikte diagonale lijnen en symmetrie om de aandacht te sturen, zonder dat het geforceerd aanvoelt. Licht en schaduw spelen een grote rol: de contrasten zijn diep, de details in de donkere partijen bewaard. Dat is geen toeval. Ze wist precies wat ze deed.
Opvallend is ook haar gebruik van spiegelreflecties. In etalageruiten, autospiegels en waterplassen fotografeerde ze zichzelf als onderdeel van de stad. Niet als ijdel gebaar, eerder als handtekening. Ik vind die zelfportretten het sterkst van haar hele oeuvre.
Rolleiflex: de camera die bij haar paste
Maier fotografeerde voornamelijk met een Rolleiflex. Dat is een twin-lens reflexcamera waarbij je van bovenaf door de zoeker kijkt. De camera hangt voor je buik. Je ogen zijn vrij. Precies wat straatfotografie vraagt.
De Rolleiflex 3.5T die ze gebruikte, werd geproduceerd door Franke & Heidecke tussen 1958 en 1961. De technische specificaties:
- Type: Twin-Lens Reflex (TLR)
- Filmformaat: 120 rolfilm (maakt 6×6 cm foto’s)
- Objectief: Zeiss Tessar 75mm f/3.5 (scherp en contrastrijk)
- Sluiter: Synchro-Compur, sluitertijden 1 sec – 1/500 sec + Bulb
- Zoeker: Matglas met klapbare loep voor scherpstellen
- Belichtingsmeter: Geen ingebouwde lichtmeter, volledig handmatig
- Scherpstellen: Draaiknop aan de zijkant
- Flitscontact: PC-sync aansluiting voor externe flitsers
Ze fotografeerde op Kodak Tri-X zwart-witfilm en soms op Ektachrome kleurendia. De korreligheid van de Tri-X past perfect bij de sfeer van haar straatbeelden: rauw, direct en zonder poespas.
Boeken die haar nalatenschap bewaren
Verschillende boeken hebben haar werk toegankelijk gemaakt voor een groter publiek. Vivian Maier: Street Photographer is een goed startpunt: het bevat een brede selectie van haar straatbeelden met analyses van haar compositie en belichtingskeuzes. Vivian Maier: A Photographer’s Life gaat dieper in op haar biografie en de omstandigheden waarin ze fotografeerde. Beide boeken zijn ook bruikbaar als leermiddel voor wie zelf met straatfotografie aan de slag wil.
Techniek: wat haar beelden zo sterk maakt
Maier werkte zonder ingebouwde lichtmeter. Ze schatte de belichting in op gevoel en ervaring, en ze schatte goed. Bij fel zijlicht koos ze voor een klein diafragma om de schaduwen te bewaren. In bewolkt licht opende ze op, maar niet zo ver dat de diepte verloren ging.
Dat klinkt eenvoudig. Het is het niet. Probeer het maar eens op straat: een voorbijganger, wisselend licht, een fractie van een seconde. Maier deed dit consistent over tientallen jaren. Dat is geen geluk. Dat is discipline.
Het 6×6 formaat van de Rolleiflex speelt ook een rol. Het vierkante beeldvlak dwingt tot andere composities dan het gebruikelijke 3:2-formaat van een kleinbeeldcamera. Maier gebruikte dat vierkant bewust: haar beelden voelen gecentreerd, bijna meditatief, ook als het onderwerp in beweging is.
Wat fotografen van haar kunnen leren
Het meest voor de hand liggende lesje is: ga naar buiten en fotografeer veel. Maier deed dat elke dag. Maar er zit meer in haar werkwijze dan volume alleen.
Ze fotografeerde dicht op haar onderwerp. Geen veilige afstand, geen telelens. Ze liep naar mensen toe. Dat vraagt om een andere houding, letterlijk en figuurlijk. De heupstand van de Rolleiflex hielp daarbij: ze kon in de buurt zijn zonder dominant aanwezig te zijn.
Verder valt op hoe consequent ze was in haar keuzes. Dezelfde film, dezelfde camera, hetzelfde standpunt. Dat soort zelfopgelegde beperkingen dwingt tot scherpte. Je kunt je energie steken in het moment omdat de rest al vaststaat.
Vivian Maier en Anton Corbijn
De vergelijking met Anton Corbijn duikt regelmatig op. Begrijpelijk: beiden fotograferen mensen met een directheid die ongemakkelijk kan zijn. Corbijn zei in een interview met NRC ooit dat hij fotografeert om de wereld te begrijpen, niet om haar te versieren. Dat past bij Maier. Zij versiert ook niets. Ze registreert.
Het verschil is dat Corbijn zijn werk altijd heeft gedeeld. Maier niet. Of ze dat bewust deed, of gewoon nooit de stap zette, weet niemand. Dat mysterie maakt haar werk er niet minder sterk op.
Haar nalatenschap
Meer dan vijftig jaar fotograferen zonder publiek. Dat is ofwel tragisch, ofwel de meest pure vorm van het vak. Ik neig naar het laatste. Maier fotografeerde omdat ze het moest doen, niet omdat iemand keek. Het resultaat is een archief dat fotografen nog decennialang zal bezighouden.
Haar werk is te zien in musea en galeries wereldwijd. De documentaire Finding Vivian Maier is nog altijd goed te bekijken als je meer wilt weten over de mens achter de camera. En de dozen met onafgewerkte rolletjes? Een deel ervan is nog steeds niet ontwikkeld.
Heb jij ervaringen of gedachten over Vivian Maier? Deel ze in de reacties hieronder.
Veelgestelde vragen
Wie was Vivian Maier?
Welke camera gebruikte Vivian Maier?
Hoe werd het werk van Vivian Maier ontdekt?
Ik ben Jeroen. Ik maak foto’s 🙂 Dat begon ruim twintig jaar geleden met een Nikon D50. Tegenwoordig werk ik met een Fujifilm X-T50: compact, snel, en met geweldige filmsimulaties. Bekijk hier mijn portfolio.
Naast fotograferen schrijf ik over fotografie. Ik hou ervan om ingewikkelde dingen simpel uit te leggen. Of je nu net begint of al jaren fotografeert: er valt altijd iets nieuws te zien, te leren, te verbeteren. Dat enthousiasme delen, dát is wat me drijft.
