Je hebt een mooie shoot gehad, je scrolt door je beelden en je zoekt naar die ene. De foto die alles zegt. Scherp, goed belicht, een fijne uitdrukking. En als je hem gevonden hebt, post je hem online. Klaar. Maar wat als drie of vier beelden samen meer vertellen dan een enkel losse foto ooit kan? Dat is precies waar een fotoserie om draait.
TL;DR
Een fotoserie van drie tot vier beelden van dezelfde persoon vertelt meer dan één perfect portret. Door context, uitdrukking en moment te variëren, laat je de complexiteit van een mens zien. Anton Corbijn deed het op de hoes van Achtung Baby. Documentairefotografen doen het elke dag. Jij kunt het ook, zonder extra apparatuur.
Het probleem met dé perfecte foto
Er is iets merkwaardigs aan de manier waarop wij fotografen denken over portretten. We zijn getraind op het idee van het meesterwerk: één beeld dat alles samenvat. Kijk naar de Afghaanse meisje van Steve McCurry of Dorothea Langes Migrant Mother. Die beelden zijn iconisch, dat klopt. Maar ze zijn ook decennia later nog steeds onderwerp van discussie, juist omdat ze een heel mensenleven proberen samen te persen in één rechthoek. Dat lukt zelden. De meeste mensen zijn te complex voor één frame.
Ik merk bij mezelf dat ik tijdens een portretshoot automatisch op zoek ga naar dat ene moment. De perfecte combinatie van licht, houding en blik. En als ik die combinatie niet vind, voel ik de shoot als mislukt. Dit terwijl er ondertussen twintig beelden op mijn geheugenkaart staan die samen een fascinerend portret vormen van wie die persoon is. Ik laat ze liggen omdat ze elk afzonderlijk niet perfect genoeg waren. Dat is zonde, eigenlijk is dat ronduit dom.
Wat een fotoserie doet wat een losse foto niet kan
Een fotoserie geeft je ruimte. Ruimte om te laten zien dat mensen meer dan één kant hebben. Iemand kan tegelijk vrolijk zijn en vermoeid, zelfverzekerd in gezelschap maar kwetsbaar als hij alleen staat. Eén foto kiest altijd één moment. Een reeks kiest meerdere momenten en laat de kijker zelf de verbanden leggen. Dat is een volkomen andere dynamiek.
In de documentaire fotografie en fotojournalistiek is dit allang de norm. Een fotoreportage bestaat nooit uit één beeld. Denk aan de manier waarop Henri Cartier-Bresson werkte voor Magnum: hij maakte reeksen beelden van dezelfde situatie, vanuit verschillende hoeken en op verschillende momenten en liet een eindredacteur een verhaal samenstellen. Het idee van het beslissende moment is een beetje een mythe. Cartier-Bresson zelf had altijd meerdere beslissende momenten per onderwerp.
Voor portretten werkt hetzelfde principe. Drie beelden van dezelfde persoon op dezelfde dag, maar in een andere context of met een andere uitdrukking, kunnen samen iets tonen wat geen enkel losse foto aankan. Je ziet dan niet alleen hoe iemand eruitziet, maar ook hoe iemand is.
Anton Corbijn en de verscheurdheid van U2
Het mooiste voorbeeld dat ik ken van een fotoserie als artistieke keuze is de hoes van Achtung Baby van U2 uit 1991. Anton Corbijn ontwierp een hoes die bestaat uit zestien foto’s, een raster van beelden van de band, individuen, koppels, abstracties. Het is geen clean portret van vier mannen die zelfverzekerd in de lens staren zoals op de Joshua Tree. Het is een collage van tegenstrijdige momenten.
Corbijn deed dat bewust. De band zat midden in een crisis: Bono en zijn vrouw Ali hadden moeite met de aandacht die zij kregen, Adam Clayton worstelde met persoonlijke problemen en de band zelf twijfelde over de toekomst. Die verscheurdheid moest zichtbaar zijn. Eén foto had dat nooit kunnen tonen. Zestien foto’s samen wel. Elke kijker ziet er iets anders in, legt andere verbanden, voelt een andere spanning. Dat is precies wat een fotoserie kan: meerdimensionaal zijn.
Het is ook een herinnering dat een reeks niet altijd coherent hoeft te zijn. Tegenstrijdigheid is soms het verhaal.
Hoe je zelf een fotoserie opbouwt
Je hoeft geen rockband te fotograferen om dit te proberen. Een vriend, je oude vader of collega is prima. De kern is dat je van tevoren beslist dat je een reeks maakt in plaats van één beeld. Dat klinkt als een kleine mentale verschuiving, maar het verandert alles aan hoe je fotografeert. Je stopt met wachten op het perfecte moment en begint te kijken naar het patroon van momenten.
Varieer op drie assen. Eerste as: context. Fotografeer iemand op zijn werkplek, daarna in de keuken, daarna buiten. Dezelfde persoon, andere omgeving. Tweede as: uitdrukking. Maak een beeld als iemand praat, een beeld als iemand luistert en een beeld als iemand even helemaal in zichzelf gekeerd is. Derde as: afstand. Een close-up van het gezicht, een halfportret en een beeld waarop de omgeving ook een rol speelt. Die drie assen samen geven je al negen combinaties. Drie daarvan zijn waarschijnlijk goud.
Het selectieproces is bij een fotoserie anders dan bij een losse foto. Je kijkt niet naar welk beeld het sterkst is, maar naar welke combinatie het sterkste verhaal vertelt. Een beeld dat op zichzelf matig is, kan in een reeks precies de brug zijn die de andere beelden nodig hebben. Dat is een andere manier van denken en het is ook een stuk minder frustrerend, omdat je niet alles hoeft te laden op één enkel frame.
De fotoserie in documentaire en journalistieke fotografie
In de fotojournalistiek is de reeks niet een optie maar een verplichting. Geen enkele krant of magazine publiceert een enkelvoudig portret als reportage. Je hebt context nodig, je hebt variatie nodig en je hebt een begin en een einde nodig. Dat geldt ook voor documentaire projecten die je voor jezelf maakt.
Neem het werk van de fotografen achter de Lens-blog van de New York Times: vrijwel elk gepubliceerd project bestaat uit een reeks beelden die samen een argument opbouwen. Dat argument kan zijn: deze persoon is complexer dan je denkt. Of: deze situatie heeft meer kanten dan het nieuws laat zien. Of simpelweg: kijk eens hoe iemand een dag doorbrengt.
Voor je eigen fotografie hoef je dat niet groots aan te pakken. Een fotoserie van drie beelden van je moeder op haar verjaardag, gemaakt over de loop van de dag, is al een documentair project. Ochtend aan de keukentafel met koffie. Middag met de kleinkinderen in de tuin. Avond als iedereen weg is en ze even stil zit. Drie beelden. Een heel portret.
Wat de reeks van je vraagt als fotograaf
Een fotoserie maken is eigenlijk een oefening in geduld en aandacht. Je moet langer bij je onderwerp blijven. Je moet wachten op het tweede en derde moment in plaats van na het eerste weg te lopen. Dat is voor veel fotografen een aanpassing, zeker als je gewend bent snel te werken of als je bang bent om opdringerig te zijn.
Ik heb gemerkt dat mensen het eigenlijk prettiger vinden als je langer blijft. De eerste foto is altijd een beetje gespannen. De tweede al wat soepeler. De derde of vierde komt er vaak het beste uit, juist omdat het onderwerp vergeten is dat je er nog bent. Die ontspanning is goud. Je kunt hem niet kopen met één klik.
De fotograaf en filmmaker Wim Wenders zei ooit: “Elke foto is een certificaat van aanwezigheid.” Dat geldt dubbel voor een reeks. Je was er niet even. Je was er echt. Dat zie je terug in de beelden.
Opdracht: drie beelden die meer zeggen dan één
Als je dit wil proberen, geef jezelf dan de volgende opdracht. Kies één persoon. Fotografeer hem of haar op drie verschillende momenten op dezelfde dag. Geen studiobelichting nodig, geen ingewikkelde opstelling. Gewoon aanwezig zijn en kijken. Selecteer daarna niet het sterkste beeld maar de sterkste combinatie.
Leg die drie beelden naast elkaar en kijk wat er gebeurt. Welk verhaal vertellen ze samen? Wat zegt het tweede beeld over het eerste? Verandert het derde beeld de manier waarop je het eerste ziet? Als je die vragen kunt beantwoorden, heb je een fotoserie gemaakt. En waarschijnlijk een veel eerlijker portret dan je ooit met één foto had kunnen maken. Klopt dat? Is de serie beter dan die ene portretforio?
Welke persoon zou jij willen fotograferen als reeks, en wat zou je over hem of haar willen laten zien dat één foto nooit kan tonen? Deel het in de reacties, ik ben benieuwd.
Veelgestelde vragen
Hoeveel foto’s heeft een goede fotoserie minimaal nodig?
Moet een fotoserie thematisch samenhangend zijn?
Kan een fotoserie ook werken op sociale media?
Ik ben Jeroen. Ik maak foto’s 🙂 Dat begon ruim twintig jaar geleden met een Nikon D50. Tegenwoordig werk ik met een Fujifilm X-T50: compact, snel, en met geweldige filmsimulaties. Bekijk hier mijn portfolio.
Naast fotograferen schrijf ik over fotografie. Ik hou ervan om ingewikkelde dingen simpel uit te leggen. Of je nu net begint of al jaren fotografeert: er valt altijd iets nieuws te zien, te leren, te verbeteren. Dat enthousiasme delen, dát is wat me drijft.
