Je staat op een verlaten parkeerterrein. Grijze betonplaten, een paar verweerde paaltjes, misschien een roestige afvalbak. Niets lijkt hier fotowaardig. Toch maakte ik in dit soort lokaties een van mijn best verkochte stockfoto’s. Het geheim? Ik ging op mijn rug liggen en richtte mijn camera recht omhoog naar de lucht. Tussen de betonnen kolommen ontstond een geometrisch patroon dat editors blijkbaar onweerstaanbaar vonden. Misschien was het dat vliegtuig dat toevallig overvloog. Die ene foto leverde me meer op dan een hele dag fotograferen op pittoreske locaties.
Het probleem met saaie plekken
We denken allemaal dat betere foto’s automatisch komen van mooiere locaties. Een drukke kermis. Braziliaans carnaval. Een foto vanaf een wolkenkrabber. Dat klopt niet. Ik werk als commercieel fotograaf en krijg opdrachten op de meest oninteressante plekken. Industrieterreinen, kantoorpanden, lege straten in nieuwbouwwijken. Klanten betalen me niet voor de locatie, maar voor mijn vermogen om die plek interessant te maken. Het verschil tussen een saaie en een boeiende foto ligt zelden in wat je fotografeert. Het zit hem in hoe je ernaar kijkt. Letterlijk.
De meeste mensen fotograferen vanaf ooghoogte. Dat is logisch, want zo ervaren we de wereld. En je camera is er in essentie voor ontworpen. Maar daardoor lijken al je foto’s op elkaar. Ze tonen precies wat iedereen al ziet. Fotograaf Michael Freeman schrijft in zijn boek “The Photographer’s Eye” dat perspectief de krachtigste tool is die je hebt om gewone scènes buitengewoon te maken. Hij heeft gelijk (vind ik).
De kracht van het standpunt
Vorig jaar fotografeerde ik een nieuwbouwproject. Standaard huizen, standaard straat, standaard alles. Eerst maakte ik de verwachte foto’s vanaf ooghoogte. Saai. Ik doe dat altijd ‘om er in te komen’. Als dat gaat vervelen, gaat het echte werk beginnen. Toen klom ik op het dak van mijn auto. Beter, maar nog steeds niets bijzonders. Vervolgens legde ik mijn camera op de grond, tussen de stoeptegels. Ik gebruikte de zelfontspanner en ging een stukje verderop staan. Het resultaat? Een dramatisch perspectief waarbij de stoeptegels als leidende lijnen naar de huizen leidden. De lucht vulde tweederde van het frame. Plotseling had die saaie straat diepte en spanning.
Dit principe werkt omdat ons brein gewend is aan ooghoogteperspectief. Alles wat daarvan afwijkt, trekt automatisch aandacht. Een studie van het Massachusetts Institute of Technology (MIT) toonde aan dat mensen langer naar beelden kijken die vanuit ongebruikelijke hoeken zijn gemaakt. De onderzoekers ontdekten dat dit komt doordat ons brein meer moeite moet doen om de ruimtelijke relaties te begrijpen. Die extra moeite maakt het beeld interessanter.
Drie concrete perspectiefveranderingen
To the point: er zijn drie basisveranderingen die je direct kunt toepassen. Ten eerste: ga door je knieën. Niet een beetje bukken, maar echt op je hurken of knieën zitten. Je camera moet minimaal 50 centimeter onder je normale ooghoogte komen. Dit werkt fantastisch bij architectuur en straatfotografie. Voorgronddetails worden plotseling prominent, terwijl gebouwen imposanter lijken.
Ten tweede: zoek hoogte. Klim op een muurtje, een trap, een heuvel. Zelfs een meter hoogteverschil verandert je compositie drastisch. Ik heb altijd een opvouwbaar trapje in mijn auto liggen. Dat klinkt misschien overdreven, maar het levert me betere foto’s op. Vanuit een verhoogd standpunt zie je patronen en verbanden die vanaf de grond onzichtbaar blijven. Denk aan de manier waarop geparkeerde auto’s plotseling een kleurrijk patroon vormen, of hoe een drukke straat een leesbare structuur krijgt.
Ten derde: gebruik extreme hoeken. Leg je camera op de grond en richt omhoog. Of steek je arm volledig uit boven je hoofd en fotografeer naar beneden. Deze extreme standpunten voelen onnatuurlijk, en dat is precies de bedoeling. Ze dwingen de kijker om anders naar de plek te kijken. Fotograaf Joel Meyerowitz: “Fotografie draait niet om wat je ziet, maar om waar je staat als je kijkt.”
Voorbereiding met digitale verkenning
Klaar voor een praktische tip? Deze tip heeft mij enorm veel tijd bespaart. Voordat ik naar een locatie ga, open ik Google Maps. Niet de gewone kaartweergave, maar de Street View functie. Daarmee kun je virtueel door straten lopen en rondlopen en de omgeving verkennen. Maar het wordt pas echt nuttig als je de satellietweergave erbij pakt. Die combinatie laat je hoogteverschillen zien die je anders zou missen.
Zoek naar verhogingen in de buurt van je locatie. Een brug, een parkeergarage, een heuvel, een flatgebouw met toegankelijk dak. Kijk ook naar verdiepingen: zijn er trappen, hellingen of andere niveauverschillen? Ik markeer interessante punten met een ster in Google Maps. Als ik ter plekke ben, hoef ik alleen mijn telefoon te checken en weet ik precies waar ik naartoe moet. Dit klinkt misschien als veel werk, maar het kost hooguit tien minuten. Die investering levert me minstens drie extra interessante standpunten op.
Mijn plan
Een specifieke situatie. Ik moest foto’s maken van een bedrijventerrein voor een vastgoedmakelaar. Grote grijze loodsen, asfalt, hekken. Niets romantisch. Via Google Maps ontdekte ik dat er 200 meter verderop een kleine verhoging was, eigenlijk gewoon een oprit naar een laadperron. Vanaf die plek kon ik over de hekken heen fotograferen. De loodsen vormden nu een grafisch patroon tegen de lucht. Door een telelens te gebruiken (200mm) comprimeerde ik het perspectief, waardoor de gebouwen dichter op elkaar leken te staan. Het resultaat was een strakke, bijna abstracte compositie.
Diezelfde dag ging ik ook plat op mijn buik liggen op het parkeerterrein. Mijn camera stond op 5 centimeter boven het asfalt. Ik fotografeerde de wielen van geparkeerde vrachtwagens met de loodsen op de achtergrond. Door het extreme laaghangend perspectief leken de vrachtwagens massief en imposant. De makelaar gebruikte die foto voor zijn website. Hij vertelde me later dat meerdere klanten specifiek die foto noemden als reden waarom ze contact opnamen.
Technische overwegingen bij perspectiefverandering
Als je vanuit extreme hoeken fotografeert, veranderen je technische instellingen. Bij lage standpunten krijg je meer voorgrond in beeld. Dat betekent dat je een kleiner diafragma nodig hebt om alles scherp te krijgen. Ik werk meestal met f/11 of f/16 bij dit soort opnames. Dat vraagt om een langere sluitertijd of hogere ISO. Neem een statief mee als je met weinig licht werkt. Bij hoge standpunten is dit minder een probleem, omdat je meestal overzichtsopnames maakt waarbij de afstand tot je onderwerp groter is.
Let ook op je horizon. Bij verhoogde standpunten komt de horizon hoger in je frame te liggen. Dat kan mooi zijn, maar zorg dat hij recht staat. Niets is zo storend als een scheef aflopende horizon. Gebruik de waterpas in je camera of activeer het raster in je zoeker. Bij lage standpunten verdwijnt de horizon vaak helemaal uit beeld. Dan worden verticale lijnen belangrijk. Zorg dat die recht staan, tenzij je bewust kiest voor een dynamische compositie.
Jouw mindset
Het grootste verschil tussen een middelmatige en een goede foto is de bereidheid om te zoeken. Dat betekent niet dat je naar exotische locaties moet reizen. Het betekent dat je bereid bent om op een parkeerterrein op je buik te gaan liggen. Om op een muurtje te klimmen. Om vijf minuten te besteden aan het vinden van de juiste plek. De meeste mensen maken een foto binnen dertig seconden nadat ze ergens aankomen. Ze zien iets, pakken hun camera, klikken, klaar. Die foto’s zijn voorspelbaar.
Ik dwing mezelf om minstens vijf verschillende standpunten te proberen voordat ik tevreden ben. Dat kost tijd. Soms voel ik me een beetje idioot als ik op een stoeprand sta te balanceren of tussen struiken kruip. Maar die investering levert betere foto’s op. Altijd. Fotograaf Jay Maisel zegt: “If you want to be a better photographer, stand in front of more interesting stuff.” Ik zou daar aan toevoegen: of sta op een interessantere plek voor dezelfde dingen.
Uitdagingen en oplossingen
Natuurlijk zijn er praktische bezwaren. Niet elke locatie heeft toegankelijke verhogingen. Niet altijd kun je zomaar ergens op klimmen. Soms is het gewoon te gevaarlijk of niet toegestaan. Daar heb ik oplossingen voor gevonden. Een uitschuifbare selfiestick kan dienen als mini-kraan. Bevestig je camera erop, gebruik de zelfontspanner of een afstandsbediening, en je hebt een verhoogd standpunt. Niet ideaal voor precieze compositie, maar wel voor verkenning.
Een andere optie is een drone. Die geeft je perspectieven die anders onmogelijk zijn. Maar let op de regelgeving. In Nederland heb je voor commercieel dronegebruik een vergunning nodig. Voor hobbygebruik gelden andere regels, maar ook daar zijn beperkingen. Check altijd de lokale voorschriften op de website van het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. Voor veel situaties is een drone echter overkill. Een trapje of een lage positie werkt prima.
De kunst van het anders kijken
Uiteindelijk gaat het om een andere manier van kijken. Als je aankomt op een locatie, vraag jezelf dan af: waar staat niemand anders? Welk standpunt is ongebruikelijk? Waar moet ik moeite voor doen om te komen? Die vragen leiden je naar interessantere foto’s. Het is een gewoonte die je kunt ontwikkelen. Na een tijdje gebeurt het automatisch. Je ziet een plek en denkt meteen: wat als ik daar omhoog klim, of juist daar beneden ga staan?
Die gewoonte heeft mijn fotografie veranderd. Ik zie nu mogelijkheden waar ik vroeger alleen maar saaie plekken zag. Een leeg plein wordt interessant als je het vanaf een balkon fotografeert. Een gewone straat krijgt karakter als je door je knieën gaat en de stoeptegels als leidende lijnen gebruikt. Een grijs gebouw wordt grafisch als je recht omhoog fotografeert naar de dakrand tegen de lucht.
Probeer het zelf. Pak je camera en ga naar de meest saaie plek die je kent. Een parkeerplaats, een leeg veld, een kale straat. Maak eerst een foto vanaf ooghoogte. Daarna ga je op zoek. Zoek hoogte, zoek laagte, zoek extreme hoeken. Maak minstens tien foto’s vanuit verschillende standpunten. Vergelijk ze thuis. Je zult versteld staan van het verschil. En laat me weten wat je ontdekt hebt. Welke saaie plek werd plotseling interessant? Deel je ervaring in de reacties.
Ik ben Jeroen. Ik maak foto’s 🙂 Dat begon ruim twintig jaar geleden met een Nikon D50. Tegenwoordig werk ik met een Fujifilm X-T50: compact, snel, en met geweldige filmsimulaties. Bekijk hier mijn portfolio.
Naast fotograferen schrijf ik over fotografie. Ik hou ervan om ingewikkelde dingen simpel uit te leggen. Of je nu net begint of al jaren fotografeert: er valt altijd iets nieuws te zien, te leren, te verbeteren. Dat enthousiasme delen, dát is wat me drijft.
