Ik sta op de kermis in Alkmaar, het is negen uur ’s avonds en mijn schoenen plakken aan de grond van gemorste frisdrank. Om me heen draait een reuzenrad in kobaltblauw en oranje. Ver weg gillen mensen in botsauto’s en de lucht ruikt naar gebakken vet en zoete suikerspin. Ik til mijn camera op en kijk door de zoeker: dit is een van de weinige plekken is waar licht, beweging, kleur en mensen zich allemaal tegelijk aan je opdringen. De vraag is niet wat ik allemaal kan fotograferen op de kermis, de grote vraag is: waar begin ik en welke keuzes maak ik?
TL;DR
Kermis fotograferen combineert felle kunstverlichting, snelle beweging en drukte. Dat vraagt (schreeuwt) om een andere aanpak dan overdag fotograferen. Ik leg uit hoe je met ISO, sluitertijd en diafragma scherpe foto’s maakt in het donker, maar ook hoe je bewust wazig, korrelig of overbelicht werkt om emotie te vangen. Denk aan bewegingsonscherpte bij de draaimolen, flitslicht voor dramatische portretten en zwart-wit voor pure vorm. Kermis is een speeltuin voor creatieve keuzes, geen decor voor kliekjesfoto’s van suikerspinnen.
Kermis fotograferen werkt anders dan je denkt
Veel mensen gaan fotograferen op de kermis. Ouders en grootouders kun kinderen en kleinkinderen op de draaimolen. Ook bij beginnende fotografen is de kermis in trek, Groot gelijk! Veel bezoekers fotograferen overdag, want dan is er meer licht en is je camera eenvoudiger in te stellen. Ik snap die keuze. Ik vind hem alleen jammer. Pas als de zon wegzakt en de lampjes aan gaan, verandert het terrein in een ander universum. Dan botst fel gekleurd kunstlicht met de laatste restjes daglicht en dat contrast is fotografisch goud.
Die overgang brengt je camera in verwarring. Automatische standen proberen het beeld gelijkmatig te belichten, terwijl jij juist die felle lichtvlekken en donkere schaduwen wilt behouden. Ik zet mijn camera daarom op handmatige stand (eigenlijk altijd) zodra de avond valt. Zo bepaal ik zelf of de achtergrond donker blijft en de attractie oplicht als een lichtgevend beeldhouwwerk, in plaats van dat de camera alles grijzig middelt.
Een tweede punt is snelheid. Kermisattracties draaien, schudden en flitsen voorbij in een tempo dat je bij een gewoon straatfeest niet tegenkomt. Bij weinig licht heb je normaal een lange sluitertijd nodig, maar een lange sluitertijd en snelle beweging verdragen elkaar niet. Precies daar dwingt de kermis je tot een keuze: bevriezen of vloeien?
De juiste instellingen voor scherpe kermisfoto’s
Ik ga je uitleggen hoe je op de kermis extreem scherpe foto’s kunt maken. En daarna leg ik uit waarom dit eigenlijk een gemiste kans is. Hou je vast. Ik open mijn diafragma tot f2.8 als mijn lens dat toelaat, soms zelfs f1.8 als ik een prime lens gebruik. Dat laat genoeg licht binnen zonder extreem hoge ISO-waarden. Voor mensen die stilstaan, bijvoorbeeld een kind dat net een knuffel heeft gewonnen bij de grijpers, werkt een sluitertijd van 1/125 seconde uitstekend. Voor draaiende attracties zoals een draaimolen wil ik minstens 1/500 seconde als ik alles haarscherp wil bevriezen. ISO zet ik op automatisch binnen een bereik tussen de 100 en 3200. De camera regelt dit nu zelf en voor mij is een beetje ruis acceptabel. Op de kermis werkt een beetje ruis sfeervol. Het past bij de rauwe energie van het geheel. Bij een fel verlichte attractie schakelt de camera vaak terug naar ISO 800. Bij een donkerder hoekje van het terrein gaat het al snel naar ISO 3200. Speel zelf met de instellingen voor selectie van de kleurtemperatuur; ‘automatisch’ geeft vaak niet de beste resultaten, een kermis heeft een nogal apart licht.
Beweging vastleggen: van bevriezen tot vloeien
De kermis is de perfecte plek om te experimenteren met sluitertijd als creatief gereedschap in plaats van als technische noodzaak. Een technisch goede foto is niet direct ook een goede esthetische foto. Voor mij zijn sfeer en verhaal veel belangrijker in een foto. Ik fotografeer een draaimolen met sluitertijd van 1/8 seconde, zet mijn camera op een muurtje of hekje om trillingen te voorkomen en laat de lichten uitvloeien tot kleurstrepen. Het resultaat is een compleet andere foto. Nog steeds kleurrijk, herkenbaar maar waarschijnlijk intenser en emotioneler dan een bevroren foto.
Belangrijk is dat de camera zelf stilstaat, terwijl alleen de attractie beweegt. Zo ontstaan die kenmerkende lichtstrepen die een kermisfoto direct herkenbaar maken. Ik gebruik eigenlijk nooit een statief (al zou dat het beste zijn). Het is gesleep en beperkt mij in mijn vrijheid om snel te kaderen. Maar een muurtje werkt prima als je je camera wilt fixeren bij een langere sluitertijd. Ik pas deze techniek ook toe op mensen. Een kind dat op de kermis rondrent met een ballon kun je bevriezen op 1/500 seconde. Dat levert een technisch correcte, scherpe foto op. Probeer ook eens 1/30 seconde met een beetje meebewegen, de zogenaamde panning-techniek. Dat kind blijft relatief scherp, terwijl de achtergrond vervaagt tot een waas van kleur. Het voelt energieker dan de bevroren versie.
Verder kijken dan de suikerspin
Ik zie op elke kermis dezelfde drie foto’s voorbijkomen op sociale media: het meisje met de suikerspin, de jongen die aan het touwtje trekt bij touwtjetrekken en het overzichtsplaatje. Niets mis mee, maar ik daag je nu uit om verder te kijken. Kermis geeft je namelijk minder voor de hand liggende onderwerpen. Besteed eens een dag van de kermis aan het fotograferen van de kermis op een manier die tegen je natuur in gaat. Wat is het ergste wat je kan gebeuren? Twee uur van je leven verspild? Ik zou er voor gaan.
- Focus op emotie in plaats van op de attractie zelf. Een schreeuw van angst op de achtbaan, een blik van pure concentratie bij het grijpautomaatje gefotografeerd via een weerspiegeling in het glas, tranen van een kind dat net verloren heeft bij het schietspel.
- Isoleer kleur. Ik fotografeer soms alleen een detail, een stukje neonverlichting, een handvol gekleurde ballonnen tegen een donkere achtergrond, zonder dat je precies weet welke attractie het is.
- Speel met rook en stoom. Bij de oliebollenkraam of de gebakken makreel stijgt vaak een wolk stoom op die oplicht in het kunstlicht. Fotografeer daar doorheen en je krijgt een dromerige, bijna filmische sfeer.
- Verander je standpunt. Ga op je knieën zitten bij een draaimolen zodat je de lichtjes van onderaf ziet oplichten tegen de avondlucht. Of kruip hoger, bijvoorbeeld op een muurtje, om het geheel van bovenaf vast te leggen.
Ik gebruik soms flitslicht op de kermis, wat op het eerste gezicht overdreven klinkt bij zoveel omgevingslicht. Een felle flits recht in het gezicht van iemand die net van een achtbaan komt, gecombineerd met een lange sluitertijd zodat de achtergrondlichten zichtbaar blijven, geeft een filmisch effect. Het combineert een scherp bevroren voorwerp met een levendige, wazige achtergrond vol kermislichten.
Nabewerking: durf te overdrijven
Een kermis lijkt de laatste plek waar je aan zwart-wit denkt, want alles draait om kleur. Toch werkt zwart-wit hier verrassend goed, juist omdat je gedwongen wordt te kijken naar vorm, textuur en contrast in plaats van naar de felle neonkleuren. Het geeft rust in een om aandacht schreeuwende omgeving. Een reuzenrad tegen een donkere avondlucht wordt in zwart-wit een grafisch, bijna architectonisch element.
Bij mijn kleurenfoto’s ga ik de andere kant op. Overdag matig ik verzadiging vaak een beetje, maar bij kermisfoto’s trek ik de kleuren bewust iets verder open dan in werkelijkheid het geval is. Het gaat om het gevoel dat een kermis oproept: overdreven, fel, een beetje kitscherig zelfs. Ik verhoog het contrast, druk de zwarttinten iets dieper weg en zorg dat de hooglichten net niet uitbranden. Dat laatste is belangrijk, want juist bij felle lampjes verlies je snel detail als je te ver doorschiet… al kan dat ook wel weer interessant zijn. Zodra je loslaat ‘hoe het hoort’ zijn er zoveel mogelijkheden. Kijk eens wat Anton Corbijn deed met kleur in ‘zijn’ Achtung Baby – periode. Everything goes!
Fotografeer ook eens in RAW-formaat als je camera dat ondersteunt. Bij de wisselende kleurtemperaturen op een kermis, waar je binnen één beeld te maken kunt hebben met warm gloeilamplicht, koud LED-licht en het laatste restje blauw van de avondlucht, geeft RAW veel meer ruimte om achteraf de witbalans bij te sturen zonder kwaliteitsverlies.
Wat ik mezelf ook toesta op de kermis, is een beetje slordigheid in de compositie. Een scheve reuzenrad-opname, een frame vol kabels en verlichtingsdraden, het past bij de chaos van het geheel. Perfectie is hier niet het doel, sfeer wel. Ik ben benieuwd wat jij de mooiste kermisfoto vindt die je ooit hebt gemaakt, of juist de mislukking die je het meest is bijgebleven. Deel het gerust in de reacties. Niets leert je sneller dan het uitwisselen van kermisverhalen met andere fotografen die net zo verzot zijn op die overdreven, kleurrijke chaos als ik.
Veelgestelde vragen
Welke sluitertijd gebruik ik voor kermis fotograferen in het donker?
Heb ik een statief nodig om de kermis te fotograferen?
Is flitslicht nodig bij kermis fotograferen?
Waar is het Kermis?
Ik ben Jeroen. Ik maak foto’s 🙂 Dat begon ruim twintig jaar geleden met een Nikon D50. Tegenwoordig werk ik met een Fujifilm X-T50: compact, snel, en met geweldige filmsimulaties. Bekijk hier mijn portfolio.
Naast fotograferen schrijf ik over fotografie. Ik hou ervan om ingewikkelde dingen simpel uit te leggen. Of je nu net begint of al jaren fotografeert: er valt altijd iets nieuws te zien, te leren, te verbeteren. Dat enthousiasme delen, dát is wat me drijft.
