Moet ik vertellen wat ik wel of niet met AI heb gedaan aan een foto? Ik doe dat nooit als ik handmatig iets aanpas aan mijn foto’s met beeldbewerkingssoftware. Fotografen voelen zich betrapt, alsof AI gebruiken gelijkstaat aan vals spelen, maar dat is onzin.
TL;DR
Meld aanpassingen als het relevant is, zoals bij grote wijzigingen in een foto. Of las het relevant is voor het type foto, zoals een journalistieke foto. Het handmatig aanpassen of middels AI vind ik niet het verschil maken.
Bij standaardbewerkingen zoals ruisonderdrukking of kleurcorrectie via AI-algoritmes is melden niet nodig. Transparantie is vooral belangrijk bij journalistiek werk, portretten voor officiële doeleinden en wanneer de klant er expliciet naar vraagt.
Het verschil tussen AI-hulpmiddel en AI-manipulatie
De meeste fotografen gebruiken AI continu zonder daar erg in te hebben. Lightroom’s Denoise draait op een neuraal netwerk. Autofocus in de camera herkent ogen dankzij machine learning. Zelfs de belichtingsmeter gebruikt algoritmes die je met enige goede wil AI kunt noemen. Niemand verwacht dat ik dat vermeld op mijn factuur.
De grens ligt denk ik niet in hoe ik een foto aanpas, maar wat ik aanpas. Zodra ik met Photoshop een lelijke prullenbak uit de achtergrond wegtover, is dat ok. Of de huid van een model bijwerk. Vager wordt het als ik een compleet andere lucht invoeg omdat het die dag grijs en somber was in Rotterdam. Dan verander ik de werkelijkheid die is vastgelegd. Dat is een ander soort ingreep dan het aanscherpen van details of het verwijderen van onvolkomenheden.
Mijn eigen grens bij bruidsreportages
Bij een reportage in Utrecht vroeg een bruidspaar me om een ongewenste gast uit drie foto’s weg te halen. Ik deed dat met content-aware fill, een techniek die AI-gestuurd is. Dit was geen issue omdat ik het heb gedaan op verzoek van het bruidspaar. Ook hier is expliciet melden niet nodig.
Wanneer melden van aanpassingen wettelijk relevant wordt
Bij commercieel werk ligt dit wat scherper. De Reclame Code Commissie-richtlijnen en de nieuwe EU AI Act verplichten in bepaalde gevallen labeling van synthetische of sterk gemanipuleerde beelden. Vooral bij adverteren richting consumenten. Ik houd me aan die richtlijnen en de Autoriteit Persoonsgegevens als het om portretrecht en beeldmanipulatie gaat. Voor journalistieke foto’s is het belang van een richtlijn nog groter.
- Journalistiek werk: altijd melden, vaak zelfs verboden om te manipuleren
- Commerciële beelden met AI-gegenereerde elementen: wettelijk soms verplicht te labelen
- Portretten en familiefotografie: geen wettelijke plicht, wel een kwestie van klantvertrouwen
Ik ken een collega in Groningen die AI gebruikte om een compleet nieuwe achtergrond te genereren voor bedrijfsportretten, omdat de kantoorruimte er niet uitzag. Hij vertelde dat niet aan de klant. Toen die erachter kwam via een werknemer, voelde het als bedrog. Ook al was er niets illegaals gebeurd. Het ging niet om de wet, het ging om het gevoel belazerd te zijn.
Hoe ik het zelf communiceer
Ik neem een zin op in mijn offertes: “Ik gebruik waar relevant handmatige en AI-ondersteunde bewerkingstools voor beeldoptimalisatie en kleine retouches. Grotere ingrepen bespreek ik vooraf.” Dat voorkomt verrassingen en laat zien dat ik niets verberg. Klanten waarderen die helderheid meer dan ik had verwacht. Niemand leest algemene voorwaarden voor de lol. Als het ter sprake komt, sta ik sterker met een duidelijke lijn dan met een ontwijkend antwoord.
AI bespaart me uren handwerk bij het wegwerken van stroomkabels of toeristen in de achtergrond van een architectuurfoto. Het eindresultaat is hetzelfde. Het gaat erom wat je aanpast, niet hoe.
Veelgestelde vragen
Moet ik altijd vertellen dat ik AI heb gebruikt bij fotobewerking?
Is er een wet die AI-gebruik in fotografie verplicht te melden?
Wat gebeurt er als ik AI-gebruik verzwijg voor mijn klant?
Hoe ga jij om met AI-gebruik richting je klanten? Deel je aanpak hieronder, ik ben benieuwd of jij net zo open communiceert als ik.
Ik ben Jeroen. Ik maak foto’s 🙂 Dat begon ruim twintig jaar geleden met een Nikon D50. Tegenwoordig werk ik met een Fujifilm X-T50: compact, snel, en met geweldige filmsimulaties. Bekijk hier mijn portfolio.
Naast fotograferen schrijf ik over fotografie. Ik hou ervan om ingewikkelde dingen simpel uit te leggen. Of je nu net begint of al jaren fotografeert: er valt altijd iets nieuws te zien, te leren, te verbeteren. Dat enthousiasme delen, dát is wat me drijft.
Lees hier meer informatie over deze website.