Ik kreeg een appje van een klant met een screenshot. Mijn foto, maar dan met een huid als gepolijst porselein en ogen die griezelig fonkelden. “Kijk eens wat ik ermee gedaan heb!” Ze was trots. Ik voelde iets tussen kramp en verdriet. Dit gebeurt vaker de laatste tijd: ik lever een zorgvuldig bewerkt bestand af en de klant gooit het door een AI-upscaler, alsof mijn werk een halffabricaat is dat nog even afgemaakt moet worden. Hoe ga je daarmee om zonder de relatie te verpesten of jezelf weg te cijferen?
TL;DR
Klanten gebruiken AI-upscaling op geleverde foto’s vaak zonder te beseffen wat dit doet met kleur, huid en compositie. Ik leg uit waarom dit gevoelig ligt, hoe ik het gesprek aanga zonder betuttelend te klinken en welke afspraken je vooraf kunt vastleggen.
Waarom die AI-upscaler zo verleidelijk is
Ik snap die klant best. Ze zag op Instagram een filter die ogen laat stralen en huid laat gloeien en dacht: dit maakt mijn portret nog beter. AI-upscaling en AI-retouch-tools zijn overal, gratis of bijna gratis, en beloven in drie seconden wat mij soms een uur kost. Topaz Labs, Remini, de ingebouwde tools van Lightroom: het zijn geen randverschijnselen meer. Het probleem zit niet in de technologie. Het zit in het feit dat de klant niet weet wat er precies gebeurt onder de motorkap.
Soms wil een klant niet betalen voor ene grotere foto, en denkt de aangeleverde foto’s zelf wel op te kunnen blazen tot posterformaat via een AI tool. Een AI-upscaler interpreteert pixels. Hij verzint details die er niet stonden, strijkt textuur glad die ik bewust had laten staan en verandert soms subtiel de gelaatstrekken. Ik kreeg ooit een bruidsportret terug waarin de bruidegom breder leek te lachen dan op het origineel. Zijn tanden waren “verbeterd” tot een perfect wit rijtje dat niet van hem was. Zijn moeder vond het geweldig. Ik hield mezelf in om niet te zeggen dat het een andere man leek.
Wat er op het spel staat voor jou als fotograaf
Ik heb gemerkt dat dit niet alleen een esthetische kwestie is. Drie lagen wil ik apart benoemen.
Je artistieke visie
Als ik een foto bewust wat donkerder houd om sfeer te creëren, en de klant haalt dat er met een AI-tool weer uit omdat het algoritme “meer helderheid” detecteert als verbetering, dan verdwijnt precies het element waar ik voor betaald werd. Mijn stijl opgelost in een generieke look.
Je portfolio en reputatie
Het akelige scenario: de klant plaatst die AI-upgeschaalde versie op sociale media met mijn naam erbij getagd. Mensen die het zien denken dat dit mijn werk is. Ik maakte dat één keer mee bij een babyshoot waarbij de huid van het kindje er plastic uitzag, alsof ik zelf de bewerking verknald had.
Je auteursrecht
Volgens de Auteurswet heb je als fotograaf recht op naamsvermelding en op bescherming tegen misvorming van je werk, zelfs na overdracht van gebruiksrechten. Auteursrecht.nl beschrijft dit persoonlijkheidsrecht: het gaat niet alleen om geld, maar om de integriteit van het beeld. Een AI-upscaler die gezichten vervormt, raakt precies dat recht.
Hoe ik het gesprek aanpak
Ik begin nooit met een preek. Niemand wordt enthousiast van een fotograaf die met het wetboek zwaait. Ik stuur meestal een korte, warme reactie: “Wat leuk dat je ermee speelt! Ik zie wel dat de AI-tool wat details heeft veranderd, wil je het origineel er nog eens naast leggen?” Dat opent een gesprek zonder verwijt.
Bij herhaling of bij publieke plaatsing, leg ik uit wat er inhoudelijk misgaat. Ik toon het origineel en de bewerkte versie naast elkaar en wijs concreet aan: hier is de oorbel verdwenen, hier is de schaduw onder het oog opgevuld waardoor moeder er ineens tien jaar jonger uitziet. Fijn voor haar ijdelheid. Niet voor het fotoalbum over vijftig jaar.
Ik heb ook geleerd dit vooraf te bespreken, niet achteraf. In mijn leveringsvoorwaarden staat inmiddels een zin die ik zelf toevoegde na een paar van dit soort ervaringen: gebruik geen AI-bewerking, filters of upscaling op geleverde bestanden zonder overleg. Simpel, duidelijk, geen kleine lettertjes.
Praktische afspraken die schelen
- Leg in je offerte of contract vast dat AI-nabewerking niet is toegestaan zonder overleg
- Geef bij levering een korte uitleg waarom je bepaalde keuzes maakte in licht, kleur en scherpte
- Bied zelf een lichte retouche-optie aan als de klant meer wil, zodat niemand naar een app hoeft te grijpen
- Vraag bij publicatie op sociale media altijd om naamsvermelding bij het origineel, dat voorkomt verwarring
Ik merk dat de meeste klanten dit soort uitleg waarderen. Ze wisten niet beter. Zodra ik uitleg dat AI-upscaling de emotie uit een foto kan halen, snappen ze het. Niemand wil een portret van zijn kind dat eruitziet als een personage uit een videogame.
Veelgestelde vragen
Mag een klant zelf AI-upscaling toepassen op mijn foto’s?
Hoe herken ik of een foto door AI-upscaling is bewerkt?
Hoe voorkom ik discussies over AI-bewerking met klanten?
Heb jij dit ook meegemaakt, een klant die enthousiast met AI aan de haal ging met jouw werk? Ik ben benieuwd hoe jij dat oploste, deel het gerust hieronder.
Ik ben Jeroen. Ik maak foto’s 🙂 Dat begon ruim twintig jaar geleden met een Nikon D50. Tegenwoordig werk ik met een Fujifilm X-T50: compact, snel, en met geweldige filmsimulaties. Bekijk hier mijn portfolio.
Naast fotograferen schrijf ik over fotografie. Ik hou ervan om ingewikkelde dingen simpel uit te leggen. Of je nu net begint of al jaren fotografeert: er valt altijd iets nieuws te zien, te leren, te verbeteren. Dat enthousiasme delen, dát is wat me drijft.
Lees hier meer informatie over deze website.