Vorige zomer stond ik in het Stedelijk Museum voor een zwart-wit portret dat me de adem benam. Een gezicht, zo rauw en eerlijk gefotografeerd dat het leek alsof de persoon direct tot me sprak. Dit was het werk van Rineke Dijkstra, een van de meest invloedrijke fotografen die Nederland ooit heeft voortgebracht. Haar foto’s hangen in het MoMA, de Tate Modern en het Rijksmuseum. Ze heeft de portretfotografie opnieuw gedefinieerd. Maar ze is niet de enige Nederlandse fotograaf die internationaal furore maakt.
De top 5 van Nederlandse fotografen die geschiedenis schreven
Nederland heeft een rijke fotografische traditie die teruggaat tot de 19e eeuw. Ik heb de afgelopen twintig jaar als fotojournalist samengewerkt met verschillende Nederlandse fotografen en hun werk bestudeerd. Deze vijf namen komen regelmatig terug als ik met collega-fotografen spreek over invloedrijke Nederlandse beeldmakers. Ze hebben elk op hun eigen manier de fotografie veranderd en nieuwe standaarden gezet.
1. Rineke Dijkstra – de meester van het kwetsbare portret
Rineke Dijkstra (1959) is zonder twijfel de meest beroemde nederlandse fotograaf van dit moment. Haar serie “Beach Portraits” uit de jaren negentig toont tieners in badkleding op het strand. Wat deze foto’s zo bijzonder maakt? De ongemakkelijke houding, de kwetsbare blik, de directe confrontatie met de camera. Dijkstra fotografeert met een 4×5 inch grootformaat camera. Deze techniek vraagt om lange belichtingstijden. Het model moet stil blijven staan. Hierdoor ontstaat een spanning die voelbaar is in elk beeld. “Ik wil het moment vastleggen waarop iemand zichzelf vergeet,” zei Dijkstra in een interview met het Museum of Modern Art. Haar werk hangt permanent in de belangrijkste musea ter wereld. Ze won de Hasselblad Award in 2017, de hoogste onderscheiding in de fotografie.
2. Ed van der Elsken – de chroniqueur van het straatleven
Ed van der Elsken (1925-1990) documenteerde het naoorlogse leven in Amsterdam, Parijs en later in Afrika en Azië. Zijn fotoboek “Een Liefdesgeschiedenis in Saint-Germain-des-Prés” uit 1956 is legendarisch. Van der Elsken fotografeerde dicht op de huid van zijn onderwerpen. Hij gebruikte een Leica M3 met een 35mm lens. Deze combinatie gaf hem snelheid en flexibiliteit. Zijn foto’s zijn rauw, direct en emotioneel geladen. Volgens het Rijksmuseum, dat een grote collectie van zijn werk beheert, was Van der Elsken een pionier in de subjectieve documentaire fotografie.
3. Anton Corbijn – van rockfotograaf tot filmregisseur
Anton Corbijn (1955) begon als muziekfotograaf en groeide uit tot een van de meest gevraagde portrettisten ter wereld. Hij fotografeerde U2, Depeche Mode, Nirvana en talloze andere artiesten. Zijn kenmerkende stijl? Korrelige zwart-wit beelden met hoog contrast. Corbijn gebruikt vaak een Hasselblad 500C/M met Tri-X film. Deze film heeft een ISO van 400 en geeft die karakteristieke korrel. Hij belichtte deze film echter alsof het ISO 1600 was, waardoor de korrel nog sterker werd. Dit technische proces, push-processing genoemd, creëerde zijn signature look. “Ik wilde dat mijn foto’s eruitzagen alsof ze gemaakt waren door iemand die erbij hoorde, niet door een buitenstaander,” vertelde Corbijn aan The Guardian.
4. Erwin Olaf – de meester van de geënsceneerde fotografie
Erwin Olaf (1959-2023) creëerde beelden die balanceren tussen mode, kunst en sociale commentaar. Zijn serie “Rain” uit 2004 en “Berlin” uit 2012 zijn meesterwerken van compositie en licht. Olaf werkte met grote producties, professionele modellen en perfecte belichting. Hij gebruikte digitale Hasselblad camera’s en besteedde weken aan de voorbereiding van één foto. Elke kleur, elke schaduw, elk detail was gepland. Zijn technische perfectie diende altijd een groter verhaal over identiteit, macht en kwetsbaarheid.
5. Viviane Sassen – waar mode en kunst samenkomen
Viviane Sassen (1972) maakt modefoto’s die eruitzien als kunstwerken en kunstwerken die de esthetiek van mode hebben. Haar serie “Flamboya” uit 2008 toont Afrika op een manier die breekt met traditionele representaties. Sassen speelt met schaduwen, kleuren en abstractie. Ze gebruikt een Canon 5D met prime lenzen tussen 35mm en 85mm. Haar composities zijn geometrisch en gedurfd. Ze laat delen van het lichaam verdwijnen in schaduwen of snijdt ze af op onverwachte plekken. Dit creëert beelden die je blijven intrigeren.
Wat maakt deze fotografen zo bijzonder
Deze vijf fotografen delen één belangrijke eigenschap: ze hebben een herkenbare visuele taal ontwikkeld. Als je een foto van Dijkstra, Corbijn of Sassen ziet, herken je direct hun handschrift. Dit komt niet door toeval. Het is het resultaat van jarenlang experimenteren met techniek, compositie en onderwerp. Dijkstra kiest bewust voor grootformaat omdat dit haar modellen dwingt stil te staan. Corbijn push-processeert zijn film voor extra korrel. Sassen zoekt actief naar geometrische schaduwen. Elke technische keuze ondersteunt hun artistieke visie. Dit is wat een beroemde nederlandse fotograaf onderscheidt van een goede fotograaf: de consequente toepassing van een doordachte visuele strategie.
Hoe je van deze meesters kunt leren
Bestudeer hun werk grondig. Ga naar tentoonstellingen, koop hun fotoboeken, analyseer hun technische keuzes. Let op hoe Dijkstra haar modellen positioneert. Observeer hoe Van der Elsken zijn afstand tot zijn onderwerpen bepaalt. Bekijk hoe Corbijn licht gebruikt om sfeer te creëren. Kies één fotograaf die je aanspreekt en maak een serie waarin je hun aanpak toepast op jouw eigen onderwerp. Niet om te kopiëren, maar om te begrijpen waarom bepaalde keuzes werken. Ik deed dit zelf jaren geleden met het werk van Van der Elsken. Ik fotografeerde een maand lang alleen met een 35mm lens op straat. Deze beperking dwong me om anders te kijken en dichter bij mijn onderwerpen te komen. Het veranderde mijn manier van fotograferen fundamentaal.
Jouw eigen visuele taal ontwikkelen
De grootste les van deze Nederlandse fotografen? Authenticiteit wint het van technische perfectie. Dijkstra’s foto’s zijn niet perfect belicht volgens de regels. Corbijn’s beelden zijn korrelig en contrastrijk. Van der Elsken’s composities zijn soms chaotisch. Maar elk beeld vertelt een verhaal en toont een uniek perspectief. Begin met het maken van foto’s die jou interesseren, niet wat anderen verwachten. Experimenteer met één technische parameter: belichting, compositie of afstand tot je onderwerp. Herhaal dit tot je een patroon ontdekt dat bij je past. Deel je experimenten, vraag feedback, blijf maken. Welke Nederlandse fotograaf inspireert jou het meest? En welke technische aanpak ga je deze maand uitproberen? Laat het weten in de reacties hieronder.
Ik ben Jeroen. Ik maak foto’s, maar vooral omdat ik graag kijk. Echt kijk. Dat begon ruim twintig jaar geleden met een Nikon D50, gekocht rond de geboorte van mijn zoon. Sindsdien is fotografie voor mij verweven geraakt met aandacht, nieuwsgierigheid en het vastleggen van momenten die anders ongemerkt voorbijgaan.
Ik ben iemand die wil begrijpen wat hij doet. Daarom zit ik net zo graag in de techniek als in het beeld zelf. Tegenwoordig werk ik met een Fujifilm X-T50: compact, eigenwijs, en precies uitdagend genoeg om me scherp te houden. Ik word blij van uitzoeken waarom iets werkt — of waarom juist niet.
Naast fotograferen schrijf ik over fotografie. Niet om te laten zien wat ik weet, maar om anderen mee te nemen in dat ontdekproces. Ik hou ervan om ingewikkelde dingen simpel te maken, zonder ze plat te slaan. Of je nu net begint of al jaren fotografeert: er valt altijd iets nieuws te zien, te leren, te verbeteren. Dat enthousiasme delen, dát is wat me drijft.
