In juli 1969 maakte Neil Armstrong de beroemdste foto uit de geschiedenis van de mensheid. Hij gebruikte een Hasselblad 500EL om Buzz Aldrin op de maan vast te leggen. Die iconische foto, met de astronaut die in zijn helm de maanlander weerspiegelt, werd het ultieme bewijs van Zweedse precisie. Hoe werd een handelsbedrijf in vogels en jachtgeweren uitgerekend de leverancier van NASA’s camera’s?
TL;DR
Hasselblad begon in 1841 als Zweeds handelshuis en groeide uit tot het meest gerespecteerde medium format cameramerk ter wereld. Via militaire opdrachten, NASA-maanmissies en een controversiële Chinese overname door DJI is het bedrijf vandaag nog steeds actief vanuit Göteborg. De camera’s kosten een vermogen, de kwaliteit is ongeëvenaard en de geschiedenis is ronduit vreemder dan je verwacht.
Van handelshuis tot camera-imperium
Het verhaal begint in 1841 wanneer Fritz Wiktor Hasselblad in Göteborg een handelsonderneming opricht. Oorspronkelijk importeerde het bedrijf alles behalve camera’s: koloniale waren, stoffen en levende vogels voor Europese dierentuinen. De fotografische connectie ontstond pas generaties later. In 1885 nam Arvid Viktor Hasselblad het bedrijf over en breidde hij de activiteiten uit naar fotografische apparatuur. Hij werd exclusief distributeur van Eastman Kodak-producten in Zweden, een samenwerking die tot 1908 duurde.
De echte omwenteling kwam met Victor Hasselblad, geboren in 1906. Als jonge man was hij gefascineerd door fotografie, tot groot ongenoegen van zijn vader Karl Erik die hem liever in de traditionele handel zag. Victor kreeg op zijn achttiende verjaardag een camera cadeau en was verkocht. Zijn vader stuurde hem naar Dresden om de camerabouw te leren bij verschillende fabrikanten. Later werkte hij in Rochester bij George Eastman persoonlijk. Die ervaring vormde de basis voor alles wat volgde.
Spionage en innovatie tijdens de Tweede Wereldoorlog
In 1940 veranderde alles. De Zweedse luchtmacht onderschepte een Duitse verkenningscamera en vroeg Victor Hasselblad of hij een betere versie kon maken. “Nee,” antwoordde hij, “maar ik kan wel een betere maken.” Dit leidde tot de HK7, een 7x9cm camera voor luchtverkenning. Het Zweedse leger bestelde er direct honderden. Tijdens de oorlog produceerde zijn nieuwe bedrijf, Victor Hasselblad AB, opgericht in 1941, duizenden camera’s voor militaire doeleinden. Die periode legde de technische basis voor wat komen zou: ongeëvenaarde precisie in medium format fotografie.
Na de oorlog richtte Victor zijn aandacht op civiele camera’s. In 1948 lanceerde hij de 1600F, ’s werelds eerste compacte single-lens reflex camera voor 6x6cm film. De naam verwees naar de kortste sluitertijd: 1/1600 seconde. Revolutionair, maar met kinderziektes. De opvolger, de 1000F uit 1952, verbeterde de betrouwbaarheid aanzienlijk. De echte doorbraak kwam in 1957 met de 500C, een camera die de standaard zou zetten voor professionele fotografie gedurende decennia.
De maanmissies en wereldfaam
Astronaut Walter Schirra, zelf een fervent fotograaf, had tijdens de Mercury-missie in 1962 zijn persoonlijke Hasselblad 500C meegenomen. De foto’s waren zo indrukwekkend dat NASA direct contact opnam met het Zweedse bedrijf. Voor de Apollo-missies modificeerde Hasselblad hun camera’s: ze verwijderden het leer, vervingen bewegende delen door titanium en maakten speciale magazines voor 70 en 200 opnames. In totaal zijn er twaalf Hasselblad-camera’s op de maan achtergebleven, te zwaar om mee terug te nemen. Alleen de filmmagazines kwamen mee naar de aarde.
Michael Light, een Amerikaanse kunstenaar die uitgebreid met NASA’s archieven werkte, zei hierover: “De Hasselblad-beelden van de Apollo-missies zijn niet alleen technisch perfect, ze hebben een emotionele kwaliteit die je zelden in wetenschappelijke fotografie ziet. Die Zweedse camera’s hebben ons letterlijk een nieuw perspectief op onszelf gegeven.” Deze prestatie vestigde Hasselblad definitief als synoniem voor ultieme kwaliteit. Het bedrijf gebruikte jarenlang de slogan ‘The Camera that went to the Moon’ in hun marketing.
Digitale revolutie en Chinese overname
De overgang naar digitaal verliep moeizaam. In 2002 lanceerde Hasselblad de H1, hun eerste geïntegreerde digitale medium format camera in samenwerking met Fujifilm. De H-serie werd een succes, maar de concurrentie van goedkopere DSLR’s was hevig. Het bedrijf kampte met financiële problemen. In 2003 werd Hasselblad overgenomen door de Hong Kong-gebaseerde Shriro Group en in 2011 nam Ventizz Capital Partners het over. De meest controversiële overname kwam in 2017 toen DJI, de Chinese dronefabrikant, een meerderheidsbelang verwierf.
Die Chinese connectie leidde tot gemengde reacties. Puristen vreesden voor het verlies van Zweeds vakmanschap. Een deel van de productie verhuisde inderdaad naar China, maar de high-end modellen worden nog steeds in Göteborg geassembleerd. Perry Oosting, CEO van 2017 tot 2019, verdedigde de overname: “DJI’s technologie en kapitaal stellen ons in staat innovaties door te voeren die anders onmogelijk waren geweest.” Het resultaat was onder andere de X1D, ’s werelds eerste spiegelloze medium format camera, gelanceerd in 2016.
Schandalen en controverses
Niet alles in de geschiedenis van Hasselblad is glorieus. In 2012 lanceerde het bedrijf de Lunar en Stellar, in wezen opgepimpte Sony-camera’s met houten handgrepen voor absurde prijzen. Fotograaf Ming Thein noemde ze “een belediging voor het erfgoed van Victor Hasselblad.” De camera’s flopten volledig en gelden als het dieptepunt in de bedrijfsgeschiedenis. De samenwerking met Vertu voor een luxe smartphone in 2014 werd een even kostbare mislukking.
Een ander pijnlijk moment: in 2019 claimde OnePlus dat hun smartphone camera “powered by Hasselblad” was, terwijl het vooral om kleurkalibratie ging. Professionele fotografen voelden zich misleid. Hasselblad’s reputatie als leverancier voor professionals kreeg een deuk door die associatie met consumentenelektronica. Het bedrijf heeft sindsdien geprobeerd zulke partnerships beter te communiceren, maar het premium imago had al schade opgelopen.
Moderne producten en doelgroep
Vandaag richt Hasselblad zich op een nichemarkt: professionele fotografen en vermogende amateurs die het beste willen. Hun vlaggenschip, de H6D-400c MS, kost meer dan 40.000 euro en levert 400 megapixel beelden via pixel shift-technologie. De X-serie, met modellen zoals de X2D 100C, biedt een draagbaardere oplossing voor ongeveer 8.000 euro. Het zijn camera’s voor fashion fotografie, high-end commercieel werk en fine art-projecten waar elk detail telt.
De filosofie van Hasselblad is sinds Victor’s dagen onveranderd: compromisloze kwaliteit boven alles. Hun doelgroep bestaat uit fotografen voor wie de prijs secundair is aan het resultaat. Annie Leibovitz, Andreas Gursky en Albert Watson werken met Hasselblad. Het zijn gereedschappen voor professionals die hun investering terugverdienen met één opdracht. Voor de meeste fotografen blijft het een droom, wat precies de positie is die Hasselblad wil behouden.
Erfgoed en toekomst
Het hoofdkantoor in Göteborg huisvest nog steeds de ontwikkeling en assemblage van de topmodellen. Ik bezocht de fabriek in 2019 en was onder de indruk van de handmatige assemblage. Elke camera wordt individueel gekalibreerd en getest. Een technicus vertelde me dat sommige onderdelen tot op 0,002 millimeter nauwkeurig worden gefabriceerd, dunner dan een mensenhaar. Die precisie is wat Hasselblad onderscheidt van massaproductie.
Voor wie meer wil weten over de geschiedenis raad ik Hasselblad and the Moon van Deborah Ireland aan of het uitgebreide Hasselblad Compendium van Richard Nordin. Het Hasselblad historisch archief biedt ook fascinerende inzichten. De Hasselblad Foundation, opgericht door Victor in 1979, beheert een indrukwekkende collectie en reikt jaarlijks de prestigieuze Hasselblad Award uit aan fotografen die een uitzonderlijke bijdrage aan het medium hebben geleverd.
Hasselblad staat nu op een kruispunt. Smartphone fotografie wordt steeds beter en zelfs professionele fotografen kiezen vaker voor kleinere systemen. Voor bepaalde toepassingen, zoals museum reproductie, haute couture en architectuur, blijft medium format echter ongeëvenaard. De samenwerking met DJI opent deuren naar drone-fotografie en computationele beeldvorming. Misschien ligt daar de toekomst: Hasselblad-kwaliteit gecombineerd met 21e-eeuwse technologie.
Heb jij ooit met een Hasselblad gewerkt of is het voor jou vooralsnog een droom? Deel je ervaring of mening hieronder, ik lees ze graag.
Veelgestelde vragen
Hoeveel Hasselblad-camera’s zijn er op de maan achtergebleven?
Is Hasselblad nog steeds een Zweeds bedrijf?
Wat kost een Hasselblad camera?
Wat is de Hasselblad Award?
Waarvoor wordt Hasselblad vandaag de dag gebruikt?
Ik ben Jeroen. Ik maak foto’s 🙂 Dat begon ruim twintig jaar geleden met een Nikon D50. Tegenwoordig werk ik met een Fujifilm X-T50: compact, snel, en met geweldige filmsimulaties. Bekijk hier mijn portfolio.
Naast fotograferen schrijf ik over fotografie. Ik hou ervan om ingewikkelde dingen simpel uit te leggen. Of je nu net begint of al jaren fotografeert: er valt altijd iets nieuws te zien, te leren, te verbeteren. Dat enthousiasme delen, dát is wat me drijft.
