Het café heeft prachtig warm licht. De sfeer is precies goed. Je pakt je camera en maakt een foto. Op het scherm zie je een klinisch, neutraal beeld waar alle warmte uit gezogen is. De auto witbalans (AWB) van je camera heeft “gecorrigeerd” wat jij juist wilde behouden. Alweer. Er zit een klein, half verborgen schakelaartje in je Fujifilm-menu waarmee je dit probleem oplost zonder de automatische witbalans helemaal los te laten. Ik gebruik het in speciale situaties en het is een van die functies waar ik niet meer zonder kan. (Is dit niet wat je zoekt? Ik schreef een artikel over het expres fout instellen van de witbalans voor een beter effect)
TL;DR: Fujifilm-camera’s hebben een verborgen Red/Blue shift-instelling waarmee je de auto witbalans kunt bijsturen. Je houdt het gemak van AWB maar duwt de kleuren subtiel richting warm (rood) of koel (blauw). Je vindt het in het witbalansmenu onder AWB. Het kost dertig seconden om in te stellen en het verschil is direct zichtbaar.
Auto witbalans doet niet wat jij denkt
De auto witbalans in je camera probeert elke kleurzweem te neutraliseren. Dat klinkt logisch. Wit moet wit zijn, toch? Het probleem is dat je camera geen idee heeft of jij die warme gloed van kaarslicht wílt houden. Of dat het koele blauwe licht van een winterochtend precies de sfeer is die je zoekt. De AWB ziet een kleurafwijking en denkt: dat moet ik fixen. Het resultaat is een technisch correcte foto die emotioneel helemaal niets doet. Ik heb stapels foto’s uit restaurants en cafés waar de sfeer compleet verdwenen is omdat de auto white balance z’n werk te goed deed. De camera meet het licht en rekent alles terug naar neutraal. Precies het tegenovergestelde van wat ik wil. Je kunt natuurlijk overschakelen naar handmatige witbalans met een vaste Kelvin-waarde. Dat werkt prima in een gecontroleerde situatie. Zodra je beweegt tussen verschillende lichtbronnen wordt dat een gehannes. Dan wil je toch die automatiek, alleen met een beetje meer sturing.
De Red/Blue shift van Fujifilm witbalans
Fujifilm heeft iets slims bedacht. In het witbalansmenu van de meeste X-serie en GFX-camera’s vind je onder de AWB-instelling twee schuifregelaars: AWB-R (rood) en AWB-B (blauw). Beide lopen van -9 tot +9. Met AWB-R op bijvoorbeeld +3 laat de camera meer warmte door in het eindresultaat. Het automatisch systeem doet nog steeds z’n werk bij wisselend licht, alleen het eindpunt verschuift. Ingewikkeld? Let op. Stel je een thermostaat voor die je van 20 naar 22 graden zet. Het systeem regelt nog steeds automatisch, alleen het doel is net iets anders. De AWB-B schuifregelaar doet hetzelfde aan de koele kant. Zet je die op +2, dan krijg je een iets koelere uitkomst. Je kunt beide tegelijk gebruiken voor fijnere controle. Het mooie is dat deze instelling ook werkt in combinatie met Fujifilm’s filmsimulaties. Je Classic Chrome met een tikje extra warmte? Het experimenteren waard!
Zo stel je het in op je Fujifilm-camera
De instelling zit een beetje verstopt, wat verklaart waarom weinig mensen het kennen. Ga naar het witbalansmenu en selecteer AWB. Druk dan op de rechterknop van het navigatiewiel. Je ziet nu de AWB-R en AWB-B schuifregelaars. Op sommige modellen moet je eerst op de Fn-knop drukken terwijl je in het AWB-menu zit. Het verschilt per camera-generatie. De functie is beschikbaar op vrijwel alle recente Fujifilm-camera’s met de X-Trans sensor: de X-T5, X-T50, X-T4, X-T3, X-S20, X-S10, X-H2, X-H2S, X-Pro3 en de X-E4. Ook de GFX-lijn heeft het. Oudere modellen zoals de X-T2 en X-T20 ondersteunen het eveneens. Mijn advies: begin met AWB-R op +3 en AWB-B op 0. Maak een paar foto’s in warm kunstlicht. Vergelijk ze met een foto op AWB-R 0. Je ziet direct het verschil. Vanaf daar kun je finetunen naar jouw smaak. Ik draai persoonlijk bijna altijd met AWB-R op +2 of +3. Dat geeft net dat beetje extra leven aan binnenopnames zonder dat buitenfoto’s er vreemd uitzien.
Wanneer werkt deze AWB-functie en wanneer niet
Deze functie schittert bij gemengd licht. Denk aan een straatscène met daglicht én neonreclame. Of een interieur waar TL-buizen en raamlicht elkaar beconcurreren. De auto white balance kiest dan een compromis dat nergens echt klopt. Met de Red/Blue shift duw je dat compromis in de richting die jij prettiger vindt. Het werkt ook uitstekend als je bewust sfeer wilt vasthouden bij warm kunstlicht. Waar het minder goed werkt: bij extreem eenzijdig licht waar de AWB sowieso de mist in gaat. Onder natriumlampen (die felgele straatverlichting) kun je beter naar een handmatige Kelvin-waarde grijpen. En als je in RAW fotografeert denk je misschien: ik corrigeer het toch in de nabewerking. Klopt. Alleen zie je op het scherm en in de JPEG-preview wel degelijk het resultaat van je AWB-instelling. Dat beïnvloedt hoe je fotografeert. Een beeld dat er op het scherm al goed uitziet geeft vertrouwen. Bovendien zijn Fujifilm-JPEG’s zo goed dat veel fotografen ze rechtstreeks gebruiken. Dan is deze instelling geen luxe, het is essentieel.
De voor- en nadelen van automatische witbalans
Voordelen
- Je houdt het gemak van automatische witbalans terwijl je de kleuruitkomst bijstuurt naar jouw smaak.
- Het werkt samen met filmsimulaties, wat je JPEG’s direct beter maakt.
- Je kunt het opslaan in Custom Settings (C1-C7) zodat je per situatie een voorinstelling hebt.
Nadelen
- De instelling is subtiel. Verwacht geen dramatische kleurverschuivingen bij +1 of +2.
- Het is een globale aanpassing. Je kunt niet zeggen: houd de highlights koel en de schaduwen warm.
- Bij RAW-only shooters voegt het weinig toe aan het uiteindelijke bestand, alleen aan de preview op het scherm.
Pak je Fujifilm-camera erbij en zoek die AWB Red/Blue shift op. Zet AWB-R op +3 en maak vanavond een foto bij lamplicht. Vergelijk die met een foto op de standaard AWB-instelling. Ik wed dat je niet meer teruggaat. Laat hieronder weten welke waarden jij het lekkerst vindt, ik ben benieuwd of jouw smaak richting warm of koel gaat.
Veelgestelde vragen
- Heeft mijn Fujifilm-camera de AWB Red/Blue shift? Vrijwel alle Fujifilm X-serie camera’s vanaf de X-T2/X-Pro2 generatie hebben deze functie. Dat geldt ook voor de volledige GFX-lijn. Kijk in je witbalansmenu onder AWB en druk naar rechts om de schuifregelaars te vinden.
- Werkt de Red/Blue shift ook als ik in RAW fotografeer? De verschuiving wordt toegepast op de JPEG en de preview op je scherm. In het RAW-bestand zelf zit de witbalansdata als metadata die je in je bewerkingssoftware kunt aanpassen. Fotografeer je RAW+JPEG, dan profiteer je van beide werelden.
- Wat is het verschil tussen AWB Red/Blue shift en gewone witbalanscompensatie? De reguliere WB-shift (via het assenstelsel met amber/blauw en groen/magenta) werkt op elke witbalansinstelling. De AWB Red/Blue shift werkt exclusief binnen de automatische witbalans en bepaalt hoeveel de camera mag corrigeren richting neutraal. Het is een begrenzing van de automatiek, geen handmatige override.
Ik ben Jeroen. Ik maak foto’s, maar vooral omdat ik graag kijk. Echt kijk. Dat begon ruim twintig jaar geleden met een Nikon D50, gekocht rond de geboorte van mijn zoon. Sindsdien is fotografie voor mij verweven geraakt met aandacht, nieuwsgierigheid en het vastleggen van momenten die anders ongemerkt voorbijgaan.
Ik ben iemand die wil begrijpen wat hij doet. Daarom zit ik net zo graag in de techniek als in het beeld zelf. Tegenwoordig werk ik met een Fujifilm X-T50: compact, eigenwijs, en precies uitdagend genoeg om me scherp te houden. Ik word blij van uitzoeken waarom iets werkt — of waarom juist niet.
Naast fotograferen schrijf ik over fotografie. Niet om te laten zien wat ik weet, maar om anderen mee te nemen in dat ontdekproces. Ik hou ervan om ingewikkelde dingen simpel te maken, zonder ze plat te slaan. Of je nu net begint of al jaren fotografeert: er valt altijd iets nieuws te zien, te leren, te verbeteren. Dat enthousiasme delen, dát is wat me drijft.
