Vorige zomer zat ik in mijn studio met een probleem. Ik moest een nieuw portret van mezelf maken voor mijn website, maar elke poging zag er geforceerd uit. Na tien jaar als professioneel portretfotograaf werkte ik dagelijks met modellen en klanten, maar mezelf fotograferen? Dat bleek een totaal andere uitdaging. Toen realiseerde ik me: een zelfportret maken vraagt om een andere aanpak dan gewone portretfotografie.
De technische basis voor een sterk zelfportret
Laten we beginnen met de praktische kant. Voor een zelfportret maken heb je drie essentiële elementen nodig: een camera met zelfontspanner of afstandsbediening, een stabiel statief en goede belichting. Ik gebruik zelf een draadloze afstandsbediening van ongeveer 25 euro, maar je smartphone kan ook als remote dienen via wifi-connectie. De meeste moderne camera’s hebben deze functie ingebouwd. Zet je camera op statief en stel de focus in op de plek waar je gaat staan. Gebruik hiervoor een stoel of ander object op dezelfde afstand. Schakel over naar handmatige focus zodra je scherpgesteld hebt, anders gaat je camera opnieuw zoeken wanneer je voor de lens staat.
De afstand tussen camera en onderwerp bepaalt de perspectief van je portret. Bij een afstand korter dan 1,5 meter krijg je vervorming: je neus lijkt groter en je gezicht breder. Ik fotografeer mezelf altijd vanaf minimaal 2 meter afstand met een 85mm lens. Dit geeft een natuurlijke weergave van gezichtsverhoudingen. Wil je meer omgeving in beeld? Gebruik dan een 50mm lens en vergroot de afstand naar 3 meter. Volgens Digital Photo Pro is 85mm de ideale brandpuntafstand voor portretten omdat het gezichtskenmerken niet vervormt.
Camerainstellingen die werken
Ik fotografeer zelfportretten in handmatige modus met deze basisinstellingen: diafragma f/5.6 tot f/8, sluitertijd 1/125 seconde en ISO zo laag mogelijk rond de 100-200. Het diafragma bepaalt de scherptediepte. Bij f/2.8 krijg je een mooie onscherpe achtergrond, maar je ogen moeten wel precies scherp zijn. Daarom gebruik ik meestal voor een zelfportret een kleiner diafragma: genoeg onscherpte voor een professionele look, maar meer ruimte voor kleine positiewisselingen. De sluitertijd van 1/125 seconde voorkomt bewegingsonscherpte. Zelfs kleine hoofdbewegingen kunnen je foto verpesten bij langzamere sluitertijden. Instellingen van de camera ik? Dan stel ik hier mijn studiolicht op af. Tenzij je werkt met natuurlijk licht, dan is ook het licht onderdeel van je uitgangspunt.
Licht vormt je gezicht
Verlichting maakt of breekt je zelfportret. Ik werk het liefst met natuurlijk licht vanuit een groot raam. Hoewel dat niet altijd mogelijk is. Plaats jezelf op ongeveer 1 meter van het raam, met je gezicht naar het licht gedraaid. Dit creëert een mooie lichtval met zachte schaduwen. Het beste moment? Een bewolkte dag of twee uur voor zonsondergang. Direct zonlicht geeft harde schaduwen en laat je samenknijpen met je ogen. Fotografe Annie Leibovitz zei ooit: “Light makes photography. Embrace light. Admire it. Love it. But above all, know light.” Die woorden klinken misschien zweverig, maar ze kloppen volledig.
Heb je geen geschikt raam? Dan is een enkele flitser met softbox je beste vriend. Ik gebruik een softbox van 60×60 centimeter op 45 graden links of rechts van mijn positie. Plaats de flitser iets hoger dan je gezicht en richt hem schuin naar beneden. Deze opstelling imiteert natuurlijk licht en geeft een vleiende lichtval. Stel je flitser in op 1/8 of 1/16 vermogen en pas aan tot je histogram goed belicht is zonder uitgebrande highlights. Dat is een proefondervindelijk proces. Een reflectiescherm aan de schaduwkant vult de donkere gebieden subtiel op. Ik gebruik een wit scherm, geen zilver, want dat geeft te hard licht. Houd er rekening mee dat buitenlicht continu verandert van sterke.
De flitser als creatief gereedschap
Werken met flitser bij zelfportretten vergt voorbereiding. Zet je flitser op draadloze TTL-modus of gebruik een afstandsbediening. Test je belichting met een object op jouw positie voordat je gaat fotograferen. Controleer je histogram: de grafiek moet een mooie berg vormen in het midden, zonder pieken aan de uiterste randen. Te veel pieken rechts betekent overbelichting, te veel links onderbelichting.
Hoe kijk je overtuigend in de lens
Dit is waar het moeilijk wordt. Naar een camera kijken voelt onnatuurlijk, zeker als je alleen bent. Mijn doorbraak kwam toen ik stopte met denken aan de camera als object. In plaats daarvan stel ik me voor dat ik naar een vriend kijk die tegenover me staat. Ik denk aan een leuk gesprek of een grappige herinnering. Die emotie zie je terug in mijn ogen. Probeer het: maak eerst tien foto’s terwijl je aan niets denkt, dan tien foto’s terwijl je aan iets leuks denkt. Het verschil is enorm!
Je blik richting bepaalt de sfeer van je portret. Recht in de lens kijken geeft directe connectie met de kijker. Iets naast de lens kijken creëert een contemplatieve sfeer. Ik wissel tussen beide tijdens een sessie. Maak minimaal dertig foto’s per pose. De eerste tien zijn altijd matig omdat je nog zoekt naar je houding. Tussen foto tien en dertig vind je je flow. Gebruik de burst-modus niet: je hebt tijd nodig tussen opnames om je houding aan te passen.
Poseren zonder kramp
Stijve schouders en een geforceerde glimlach: dat zijn de grootste valkuilen bij een zelfportret maken. Ik los dit op door te bewegen tussen opnames. Draai je schouders, verplaats je gewicht, beweeg je hoofd. Ontspanning zie je direct terug in je gezicht. Een truc die ik gebruik: adem diep in, houd vast, en ontspan je schouders terwijl je uitademt. Druk dan op de afstandsbediening. Je lichaamstaal wordt direct natuurlijker.
Let op deze details bij je houding:
- Draai je schouders 30 graden van de camera weg voor een slankere uitstraling
- Breng je kin iets naar voren en naar beneden om een dubbele kin te voorkomen
- Plaats je gewicht op je achterste been voor een natuurlijke houding
- Laat je armen iets van je lichaam af hangen, niet strak tegen je zij
- Ontspan je kaakspieren door je tong tegen je gehemelte te leggen
De kracht van handen in beeld
Wat doe je met je handen? Dit is een vraag die ik mezelf bij elke zelfportret sessie stel. Handen langs je lichaam ziet er ongemakkelijk uit. Ik plaats meestal één hand op mijn heup of kin, of laat mijn armen over elkaar rusten. Zorg dat je vingers ontspannen zijn, niet gestrekt of gekromd. Een hand die je gezicht licht ondersteunt geeft een doordachte uitstraling. Beide handen in je zakken werkt voor een casual look, maar laat je duimen zichtbaar voor een natuurlijker effect.
De afstandsbediening als verlengstuk
Een goede afstandsbediening maakt het verschil tussen frustratie en plezier. Ik gebruik een model met interval-functie: de camera maakt elke vijf seconden automatisch een foto. Dit geeft me tijd om te bewegen en verschillende uitdrukkingen te proberen zonder constant op een knop te drukken. Sommige fotografen zweren bij smartphone-apps, maar ik vind een fysieke afstandsbediening betrouwbaarder. Geen verbindingsproblemen of lege batterijen op cruciale momenten. Geen vertraging!
Verstop je afstandsbediening in je hand of achter een prop. Of laat hem juist zichtbaar: dit geeft een behind-the-scenes gevoel aan je portret. Imaging Resource test verschillende afstandsbedieningen en hun functies. Investeer in een model met minimaal 30 meter bereik. Goedkope varianten van 10 euro werken prima voor binnenfotografie, maar falen buitenshuis door beperkt bereik. Maar nogmaals. Veel telefoons hebben een app als afstudeerrichting.
Experimenteren met verschillende stijlen
Na jaren zelfportretten fotograferen heb ik geleerd dat variatie essentieel is. Ik maak altijd meerdere versies: één klassiek portret met neutrale achtergrond, één met context in mijn studio, en één experimenteel met creatieve belichting. Die laatste categorie is het leukst. Probeer eens een portret met alleen een haarlicht van achteren, of plaats een gekleurde gel voor je flitser. Rood licht geeft drama, blauw een koele sfeer.
Verander je kleding en achtergrond tussen series. Een wit shirt tegen een donkere achtergrond geeft een totaal andere uitstraling dan een donker shirt tegen wit. Ik fotografeer mezelf ook in verschillende ruimtes: mijn studio, thuis bij het raam, buiten in gouden uurtje. Elke locatie vertelt een ander verhaal. Het mooiste zelfportret dat ik ooit maakte, ontstond per ongeluk tijdens het testen van nieuwe verlichting. De setup was bedoeld voor een klant, maar ik sprong even voor de lens om te checken. Die spontaniteit zie je terug in de foto.
Van techniek naar expressie
Techniek is je fundament, maar expressie maakt je zelfportret memorabel. Ik denk altijd na over wat ik wil uitstralen. Professionaliteit? Kies dan voor neutrale kleuren, directe blik en klassieke belichting. Creativiteit? Experimenteer met hoeken, licht en compositie. Authenticiteit? Fotografeer jezelf in je eigen omgeving met natuurlijk licht. Het verhaal achter je portret is belangrijker dan perfecte technische uitvoering.
Een zelfportret maken is een vaardigheid die je ontwikkelt door te doen. Mijn eerste pogingen waren verschrikkelijk: stijf, slecht belicht en met een blik alsof ik pijn had. Nu, honderden zelfportretten later, voel ik me comfortabel voor mijn eigen lens. Die ontwikkeling zie je terug in de foto’s. Begin met de technische basis: statief, afstandsbediening, goede belichting. Oefen dan met je houding en blik. Maak minimaal vijftig foto’s per sessie en analyseer wat werkt en wat niet. Welke hoek flatteert je gezicht? Welk licht past bij je uitstraling? Die kennis neem je mee naar volgende sessies.
Deel je eigen ervaringen met zelfportretten in de reacties. Welke uitdagingen kom je tegen? Welke trucs werken voor jou? Ik lees graag hoe andere fotografen dit aanpakken.
Ik ben Jeroen. Ik maak foto’s, maar vooral omdat ik graag kijk. Echt kijk. Dat begon ruim twintig jaar geleden met een Nikon D50, gekocht rond de geboorte van mijn zoon. Sindsdien is fotografie voor mij verweven geraakt met aandacht, nieuwsgierigheid en het vastleggen van momenten die anders ongemerkt voorbijgaan.
Ik ben iemand die wil begrijpen wat hij doet. Daarom zit ik net zo graag in de techniek als in het beeld zelf. Tegenwoordig werk ik met een Fujifilm X-T50: compact, eigenwijs, en precies uitdagend genoeg om me scherp te houden. Ik word blij van uitzoeken waarom iets werkt — of waarom juist niet.
Naast fotograferen schrijf ik over fotografie. Niet om te laten zien wat ik weet, maar om anderen mee te nemen in dat ontdekproces. Ik hou ervan om ingewikkelde dingen simpel te maken, zonder ze plat te slaan. Of je nu net begint of al jaren fotografeert: er valt altijd iets nieuws te zien, te leren, te verbeteren. Dat enthousiasme delen, dát is wat me drijft.
