Mijn eerste atletiekwedstrijd. Mijn camera stond op 10 frames per seconde. De winnaar sprintte voorbij. Ik drukte af. Maar toen ik thuiskam, zag ik alleen maar wazige benen en een onscherp gezicht. Mijn burstmode had gefaald, niet door gebrek aan snelheid, maar omdat ik de verkeerde sluitertijd had gekozen. Die frustratie bracht me op een missie: highspeed fotografie echt begrijpen.
Wat is highspeed fotografie?
Highspeed fotografie draait om het bevriezen van beweging die het menselijk oog nauwelijks kan volgen. Denk aan een kolibrie die zijn vleugels 80 keer per seconde beweegt, of een waterdruppel die op een oppervlak spat. De techniek vereist een combinatie van snelle opeenvolgende opnames en extreem korte sluitertijden. Veel fotografen verwarren burstmode met highspeed fotografie, maar het zijn twee verschillende aspecten die samenwerken.
Burstmode, ook wel continuous shooting genoemd, bepaalt hoeveel foto’s je camera per seconde kan maken. De sluitertijd bepaalt hoe scherp elke individuele foto wordt. Je kunt 20 frames per seconde schieten, maar als je sluitertijd te langzaam is, krijg je 20 onscherpe foto’s. Daarom moet je beide elementen beheersen. De combinatie van snelle burstmode en korte sluitertijd geeft je de beste kans om dat ene perfecte moment vast te leggen.
Hoeveel frames per seconde heb je echt nodig?
De frame rate wordt uitgedrukt in frames per seconde (fps) en vertelt je hoeveel foto’s het apparaat per seconde kan vastleggen. Moderne camera’s variëren enorm in hun mogelijkheden. Een instapmodel haalt misschien 3-5 fps, mijn Fujifilm X-T50 haalt 13-20 fps en professionele sportcamera’s hebben een frame rate van 30 fps of meer. Maar meer is niet altijd beter. Voor mijn atletiekvoorbeeld had 10 fps perfect moeten zijn (als ik de andere instellingen goed had gehad).
Verschillende snelheden zijn geschikt voor verschillende situaties. Voor vogels in vlucht volstaat 8-10 fps meestal. Voor snelle actiesport zoals motorcross of skateboarden werk je beter met een frame rate van 12-20 fps. Alles boven de 20 fps is eigenlijk alleen nodig voor extreem snelle bewegingen zoals vallende waterdruppels, vliegende kogels of gezichtsuitdrukkingen bij sporters. En dan nog iets: de Canon EOS R3 haalt bijvoorbeeld 30 fps, maar de meeste fotografen gebruiken die snelheid zelden omdat het enorme hoeveelheden opslagruimte vergt.
Een andere belangrijke beperking is de buffercapaciteit. Zelfs als je camera 20 fps aankan, kan de interne buffer vol raken na een paar seconden continu schieten. Dan vertraagt de camera dramatisch totdat hij de data naar je geheugenkaart heeft geschreven. Mijn Fujifilm X-T50 kan 13 fps op vol formaat schieten, maar na ongeveer 40 RAW-bestanden moet ik even wachten. Dat is iets om rekening mee te houden bij langdurige actiesequenties.Dit aantal hangt uiteraard ook af van de snelheid van je geheugenkaart.
De sluitertijd: het echte geheim achter scherpe highspeed foto’s
Hier ging het mis bij mijn atletiekfoto’s. Ik had mijn sluitertijd op 1/500 seconde staan, wat voor wandelaars prima is, maar veel te langzaam voor sprinters. Voor highspeed fotografie heb je sluitertijden nodig die beweging volledig bevriezen. De vuistregel is simpel: hoe sneller het onderwerp beweegt, hoe korter je sluitertijd moet zijn.
Voor rennende mensen heb je minimaal 1/1000 seconde nodig. Voor vliegende vogels werk ik met sluitertijd van 1/2000 seconde. Bij mijn favoriete onderwerp, waterspetters, ga ik naar 1/2000 seconde of sneller. De exacte waarde hangt af van de snelheid en richting van de beweging. Een vogel die recht op je afvliegt, lijkt langzamer dan een vogel die dwars door je beeld vliegt. Voor die laatste heb je een nog kortere sluitertijd nodig.
De uitdaging bij zulke korte sluitertijden is licht. Je sluitertijd bepaalt mede hoeveel licht je sensor bereikt. Bij een sluitertijd van 1/2000 seconde komt er acht keer minder licht binnen dan bij 1/250 seconde. Daarom moet je compenseren met je diafragma en ISO. Ik open mijn diafragma meestal helemaal naar f/2.8 of f/4. Mijn ISO gaat naar 1600, 3200 of zelfs hoger. Moderne camera’s presteren goed bij hoge ISO-waarden, dus ruis is minder een probleem dan vroeger.
| Sluitertijd in seconden | Object / Situatie | Frame rate in frames per seconde | Toelichting |
|---|---|---|---|
| 30 s | Nachtfotografie, lichtsporen | n.v.t. | Eén opname per keer |
| 10–30 s | Lichtsporen (auto’s) | n.v.t. | Statief |
| 5–30 s | Nachtfotografie (stad) | n.v.t. | Lange belichting |
| 5–20 s | Sterren (zonder star trails) | n.v.t. | Afhankelijk van brandpuntsafstand |
| 1–10 s | Waterval (zijdeachtig) | n.v.t. | Creatief effect |
| 1–5 s | Stilstaand object (statief) | n.v.t. | Maximale scherpte |
| 1/2 – 2 s | Stromend water (zacht) | n.v.t. | Beweging gewenst |
| 1/125 s | Portret (stilzittend) | n.v.t. | Enkele variaties |
| 1/250 s | Portret met lichte beweging | 2–3 fps | Knipperen / mimiek |
| 1/250 – 1/500 s | Wandelende persoon | 3–5 fps | Stapmomenten |
| 1/500 s | Vogels zittend | 3–5 fps | Kleine bewegingen |
| 1/500 – 1/1000 s | Fietser | 5–8 fps | Constante snelheid |
| 1/500 – 1/1000 s | Auto (stad) | 5–8 fps | Timing verbeteren |
| 1/500 – 1/2000 s | Huisdieren | 8–12 fps | Onvoorspelbaar |
| 1/500 – 1/2000 s | Kinderen spelend | 8–12 fps | Snelle acties |
| 1/1000 s | Water (druppels bevroren) | 5–8 fps | Exact moment |
| 1/1000 – 1/2000 s | Sport (voetbal, basketbal) | 12–20 fps | Actiepieken |
| 1/1000 – 1/4000 s | Auto (race/snelweg) | 10–20 fps | Hoge snelheid |
| 1/1000 – 1/4000 s | Druppels vallend in water | 12–30 fps | Zeer snelle beweging |
Tabel: sluitertijd en frame rate voor verschillende toepassingen
Belangrijke kanttekeningen: Hogere framerate → meer kans op hét moment, maar ook meer opslag.
Bij lange sluitertijden heeft hoge frame rate geen voordeel.
Camera-instellingen voor optimale highspeed resultaten
Naast sluitertijd en frame rate moet je verschillende andere instellingen aanpassen. Je autofocus-modus is cruciaal. Gebruik altijd AF-C (continuous autofocus) of AI Servo bij Canon. Deze modi blijven je onderwerp volgen terwijl het beweegt. Ik stel mijn camera in op tracking-autofocus, waarbij het systeem automatisch het onderwerp volgt zodra ik het eenmaal heb geselecteerd.
Je focuspunten zijn ook belangrijk. Bij snelle actie gebruik ik een groep focuspunten of zone-autofocus in plaats van een enkel punt. Dit geeft de camera meer flexibiliteit om het onderwerp scherp te houden, zelfs als het iets uit het centrum beweegt. De Canon EOS R5 heeft bijvoorbeeld een geweldige eye-tracking functie die werkt voor vogels en andere dieren. Die functie heeft me talloze scherpe foto’s opgeleverd van vliegende reigers boven het water.
Kies RAW als bestandsformaat, niet JPEG. RAW-bestanden geven je veel meer bewerkingsruimte achteraf. Bij highspeed fotografie is de belichting soms lastig perfect te krijgen door de snelle instellingen. Met RAW kun je achteraf nog een stop of twee bijstellen zonder kwaliteitsverlies. Ja, RAW-bestanden zijn groter, maar voor dit soort fotografie is dat de investering waard. Een snelle geheugenkaart is essentieel. Ik gebruik altijd UHS-II kaarten met minimaal 250 MB/s schrijfsnelheid.
Mijn favoriete highspeed onderwerp: waterspetters
Na mijn atletiek-mislukking besloot ik te oefenen met een gecontroleerd onderwerp. Ik koos voor waterspetters omdat je de timing volledig zelf bepaalt. Ik vulde een kom met water, plaatste die bij een raam voor natuurlijk licht, en liet stenen of waterdruppels vallen. Deze setup leerde me meer over highspeed fotografie dan welk boek ook.
Mijn eerste poging was teleurstellend. Ik gebruikte 1/500 seconde en kreeg alleen maar wazige plonzen. Toen verhoogde ik naar 1/1000 seconde. Beter, maar nog steeds niet scherp genoeg. Uiteindelijk ging ik naar 1/2000 seconde met mijn diafragma op f/2 en ISO 3200. Plots zag ik individuele waterdruppels zweven in de lucht, perfecte kronen van water, en kristalheldere reflecties. Het was een openbaring.
De timing was het moeilijkste aspect. Zelfs met 20 fps moet je anticiperen. Water valt met een versnelling van ongeveer 9,8 meter per seconde per seconde. Dat betekent dat een druppel die van 1 meter hoogte valt, na 0,45 seconde het wateroppervlak raakt met een snelheid van ongeveer 4,4 meter per seconde. Je moet beginnen met schieten net voordat de druppel het water raakt.
Andere spectaculaire onderwerpen voor highspeed fotografie
Zodra je de techniek beheerst met waterspetters, opent zich een wereld aan mogelijkheden. Vogels in vlucht zijn fantastisch om te fotograferen. Ik ga naar een lokaal meer waar meeuwen en eenden vliegen. Met 1/1000 seconde, 10 fps en tracking-autofocus krijg je prachtige beelden van uitgespreide vleugels en scherpe ogen. De uitdaging is om de vogel in je frame te houden terwijl je meebeweegt.
Springende huisdieren zijn ook uitstekende oefenobjecten. Mijn hond springt graag om een bal te vangen. Met 1/1600 seconde en 8 fps leg ik het moment vast waarop hij in de lucht hangt, alle vier poten van de grond, oren wapperend. Het mooie aan huisdieren is dat ze niet moe worden van herhaling. Je kunt tientallen pogingen doen totdat je de perfecte compositie hebt.
Sportfotografie biedt eindeloze mogelijkheden. Skateboarden, BMX, voetbal, basketbal – elk heeft zijn eigen uitdagingen. Bij skateboarden wacht je op de sprong van de halfpipe. Bij voetbal anticipeer je op het moment dat de voet de bal raakt. Ik fotografeerde laatst een lokale skateboardwedstrijd met 1/2000 seconde en 12 fps. De foto’s toonden skaters bevroren in mid-air, boards perfect horizontaal, gezichten vol concentratie.
Praktische tips die het verschil maken
Na jaren experimenteren met highspeed fotografie heb ik enkele praktische lessen geleerd. Ten eerste: oefen je timing. Zelfs met 20 fps mis je het cruciale moment als je te laat begint met schieten. Ik begin altijd iets eerder dan ik denk nodig te hebben. Dit vult je buffer, maar verhoogt je slagingspercentage dramatisch.
Ten tweede: let op je achtergrond. Bij korte sluitertijden en open diafragma’s krijg je een ondiepe scherptediepte. Dit isoleert je onderwerp mooi, maar betekent ook dat rommel in de achtergrond storend kan zijn, zelfs als het onscherp is. Ik kies altijd een schone, rustige achtergrond. Bij buitenopnames betekent dit fotograferen tegen de lucht of een effen oppervlak.
Ten derde: gebruik je camera’s elektronische sluiter als die beschikbaar is. Mechanische sluiters kunnen trillingen veroorzaken bij extreem hoge snelheden. De elektronische sluiter is volledig stil en trillingsvrij. Dit geeft net dat beetje extra scherpte bij 1/8000 seconde. Let wel op rolling shutter bij snelle horizontale bewegingen – dat kan vervorming geven.
- Zorg voor voldoende licht of accepteer hoge ISO-waarden
- Gebruik een snelle geheugenkaart om bufferproblemen uit te stellen
- Schakel beeldstabilisatie uit bij zeer korte sluitertijden
- Oefen je panningtechniek voor bewegende onderwerpen
- Controleer je foto’s direct en pas instellingen aan
De technische kant
Het is fascinerend om te begrijpen hoe camera’s deze prestaties leveren. Moderne mirrorless camera’s hebben een enorm voordeel boven spiegelreflexcamera’s. Zonder mechanische spiegel kunnen ze sneller schieten en krijgt de sensor continu beeld voor autofocus. De technische specificaties van topmodellen zijn indrukwekkend.
De sensor-uitleessnelheid bepaalt hoe hoog de frame rate kan zijn. Een snellere uitlezing betekent meer frames per seconde. De Sony A1 heeft bijvoorbeeld een gestapelde sensor die extreem snel data kan verwerken, waardoor 30 fps mogelijk is zonder blackout in de zoeker. De processor moet ook krachtig genoeg zijn om al die data te verwerken en naar de geheugenkaart te schrijven.
Autofocussystemen gebruiken tegenwoordig kunstmatige intelligentie om onderwerpen te herkennen en volgen. Canon’s Dual Pixel CMOS AF II kan gezichten, ogen en zelfs voertuigen detecteren. Nikon’s 3D-tracking gebruikt kleur en vorm om onderwerpen te volgen. Deze systemen maken highspeed fotografie toegankelijker omdat ze veel van het moeilijke werk overnemen. Toch moet je de technologie begrijpen om er maximaal van te profiteren.
Zoals fotografieprofessor Bryan Peterson ooit zei: “The single most important component of a camera is the twelve inches behind it.” Technologie helpt enorm, maar begrip van de principes maakt het verschil tussen frustrerende resultaten en spectaculaire foto’s. Mijn atletiekfoto’s mislukten niet door slechte apparatuur, maar door gebrek aan kennis over sluitertijden. Sinds die eerste mislukte poging heb ik duizenden highspeed foto’s gemaakt. Sommige zijn geweldig, andere niet. Maar elke sessie leert me iets nieuws over timing, licht en compositie. De waterspetter-experimenten in mijn keuken waren het keerpunt. Ze gaven me een veilige omgeving om te experimenteren zonder de druk van een eenmalig moment.
Highspeed fotografie vereist geduld en experimentatie. Je zult veel foto’s weggooien. Maar wanneer je die ene perfecte foto krijgt – de waterkroon op het juiste moment, de vogel met volledig uitgespreide vleugels, de skater bevroren in een onmogelijke pose – dan weet je dat alle moeite het waard was. Die foto’s zijn onmogelijk te plannen. Je creëert alleen de omstandigheden en laat de camera het moment vangen.
Probeer het zelf. Begin met waterspetters in je keuken. Experimenteer met verschillende sluitertijden en fps-instellingen. Ontdek wat jouw camera aankan. Deel je resultaten hieronder in de reacties. Welke sluitertijd werkte het beste? Hoeveel fps gebruikte je? Ik ben benieuwd naar jouw ervaringen met highspeed fotografie.
Ik ben Jeroen. Ik maak foto’s, maar vooral omdat ik graag kijk. Echt kijk. Dat begon ruim twintig jaar geleden met een Nikon D50, gekocht rond de geboorte van mijn zoon. Sindsdien is fotografie voor mij verweven geraakt met aandacht, nieuwsgierigheid en het vastleggen van momenten die anders ongemerkt voorbijgaan.
Ik ben iemand die wil begrijpen wat hij doet. Daarom zit ik net zo graag in de techniek als in het beeld zelf. Tegenwoordig werk ik met een Fujifilm X-T50: compact, eigenwijs, en precies uitdagend genoeg om me scherp te houden. Ik word blij van uitzoeken waarom iets werkt — of waarom juist niet.
Naast fotograferen schrijf ik over fotografie. Niet om te laten zien wat ik weet, maar om anderen mee te nemen in dat ontdekproces. Ik hou ervan om ingewikkelde dingen simpel te maken, zonder ze plat te slaan. Of je nu net begint of al jaren fotografeert: er valt altijd iets nieuws te zien, te leren, te verbeteren. Dat enthousiasme delen, dát is wat me drijft.
