Vorige maand stond ik op een druk pleintje in Amsterdam, camera in de aanslag. Een perfecte straatscène ontvouwde zich voor mijn lens. Net toen ik wilde afdrukken, twijfelde ik. Die man vooraan, was hij herkenbaar? Moest ik toestemming vragen? In dat moment besefte ik hoe belangrijk het is om de AVG te begrijpen. Want één verkeerde foto kan je als fotograaf juridische problemen opleveren. Daarom leg ik je precies uit wat je moet weten over privacy en fotografie.
Wat is de AVG eigenlijk
De Algemene Verordening Gegevensbescherming, kortweg AVG, is Europese wetgeving die sinds mei 2018 geldt. Deze wet beschermt persoonsgegevens van mensen. En ja, foto’s waarop iemand herkenbaar is, vallen hieronder. De AVG vervangt de oude Wet bescherming persoonsgegevens. Voor fotografen betekent dit concreet dat je niet zomaar iedereen mag fotograferen en die beelden mag gebruiken. Overtredingen kunnen leiden tot boetes tot 20 miljoen euro of 4% van je jaaromzet. Klinkt heftig, en dat is het ook. Gelukkig zijn er duidelijke richtlijnen waar je je aan kunt houden.
Wanneer mag je fotograferen zonder toestemming
De AVG kent gelukkig uitzonderingen. Bij journalistieke doeleinden heb je meer vrijheid. Denk aan nieuwsfotografie of documentaire projecten. Ook voor artistieke expressie geldt een uitzondering. Daarnaast mag je fotograferen tijdens publieke evenementen waar mensen redelijkerwijs kunnen verwachten gefotografeerd te worden. Een straatfestival bijvoorbeeld. Belangrijk is wel dat de persoon niet de focus van je foto is. Iemand die toevallig op de achtergrond staat, levert meestal geen problemen op. Maar maak je een portret van een herkenbare persoon? Dan heb je toestemming nodig. Fotograaf en privacyexpert Jan Wolters zegt hierover: “De grens ligt bij herkenbaarheid en intentie. Vraag jezelf af of de persoon centraal staat in je compositie.”
Toestemming vragen doe je zo
Toestemming moet expliciet, specifiek en vrijwillig zijn. Een simpel knikje volstaat niet. Je hebt schriftelijke toestemming nodig via een modelrelease. Dit document bevat minimaal de volgende informatie:
- Naam en contactgegevens van de gefotografeerde persoon
- Datum en locatie van de fotosessie
- Doel waarvoor de foto’s gebruikt worden
- Duur van het gebruik
- Handtekening van beide partijen
Bewaar deze formulieren zorgvuldig. Digitaal opslaan in een beveiligde cloud werkt prima. Ik gebruik zelf een app genaamd Easy Release, die modelreleases direct op locatie laat tekenen. Handig en juridisch waterdicht. Voor minderjarigen heb je altijd toestemming van beide ouders nodig. Geen uitzonderingen.
Portretrecht versus AVG
Naast de AVG bestaat er ook portretrecht. Dit staat in artikel 21 van de Auteurswet. Portretrecht bepaalt dat je geen portret mag openbaren zonder toestemming van de geportretteerde. Dit geldt onafhankelijk van de AVG. Beide wetten overlappen elkaar gedeeltelijk. In de praktijk betekent dit dubbele bescherming voor de gefotografeerde persoon. Volgens de Autoriteit Persoonsgegevens moet je aan beide wetten voldoen. Meer informatie hierover vind je op de website van de Autoriteit Persoonsgegevens.
Straatfotografie en de AVG
Straatfotografie bevindt zich in een grijs gebied. Kunstfotografen beroepen zich op artistieke vrijheid. Toch blijft de AVG van kracht. Mijn advies: maak onderscheid tussen maken en publiceren. Fotograferen in de publieke ruimte is toegestaan. Publiceren vereist meer voorzichtigheid. Plaats je foto’s online? Zorg dat gezichten niet herkenbaar zijn of vraag toestemming. Fotografe Sophie de Vries vertelt: “Ik blur gezichten altijd in mijn straatfotografie. Zo behoud ik de sfeer zonder juridische risico’s.” Een praktische oplossing die werkt.
Bewaren en verwijderen van beeldmateriaal
De AVG geeft mensen het recht op vergetelheid. Iemand kan je verzoeken om foto’s te verwijderen. Je moet hier binnen een maand op reageren. Bewaar foto’s niet langer dan noodzakelijk. Heb je ze gebruikt voor een specifiek project? Verwijder ze daarna. Maak een duidelijk beleid voor dataopslag. Ik bewaar mijn foto’s maximaal twee jaar, tenzij er een modelrelease is. Dan mag je ze langer bewaren voor de afgesproken doeleinden. Documenteer je bewaartermijnen. Dit toont aan dat je verantwoordelijk omgaat met persoonsgegevens.
Praktische tips voor elke fotosessie
Communiceer vooraf duidelijk over het gebruik van foto’s. Leg uit waar en hoe je de beelden inzet. Bied mensen de mogelijkheid om foto’s te bekijken voor publicatie. Dit voorkomt vervelende verrassingen. Gebruik standaard modelreleases voor verschillende situaties. Eén voor commercieel gebruik, één voor redactioneel werk. Informeer jezelf via betrouwbare bronnen zoals Rijksoverheid. Blijf op de hoogte van nieuwe ontwikkelingen. Privacywetgeving verandert namelijk. Investeer in juridische kennis. Het beschermt jou én de mensen die je fotografeert.
Hoe ga jij om met de AVG in je fotografiepraktijk? Deel je ervaringen in de reacties. Welke situaties vind jij lastig in te schatten?
Ik ben Jeroen. Ik maak foto’s 🙂 Dat begon ruim twintig jaar geleden met een Nikon D50. Tegenwoordig werk ik met een Fujifilm X-T50: compact, snel, en met geweldige filmsimulaties. Bekijk hier mijn portfolio.
Naast fotograferen schrijf ik over fotografie. Ik hou ervan om ingewikkelde dingen simpel uit te leggen. Of je nu net begint of al jaren fotografeert: er valt altijd iets nieuws te zien, te leren, te verbeteren. Dat enthousiasme delen, dát is wat me drijft.
