Je staat op een congres, maakt een foto van de spreker met dat prachtige LED-scherm op de achtergrond. Thuis zie je het pas: horizontale strepen dwars door het beeld. Donkere banden die je foto verpesten. Je sluitertijd klopte, je belichting was prima, je scherptediepte zat goed. Toch is het resultaat onbruikbaar. Die strepen komen door flikkering van kunstlicht of LED-schermen. De standaard sluitertijden in je camera (1/50, 1/60, 1/125) matchen niet altijd perfect met de verversingsfrequentie van die lichtbronnen. En hier komt een briljante Fujifilm-functie om de hoek kijken: Flickerless Shutter Speed.
TL;DR: Fujifilm biedt een verborgen Fine Tuning-optie waarmee je de sluitertijd in minuscule fracties kunt aanpassen, denk aan 1/50.2 of 1/49.8. Hiermee elimineer je de lelijke horizontale banden die ontstaan bij het fotograferen onder LED-verlichting of bij beeldschermen. Je vindt de functie in het Fine Tuning-submenu van de flickerreductie-instellingen op de X-T5, X-H2, X-H2S en X-S20. Het kost even zoeken, maar het verschil is enorm.
Wat zijn die vervelende strepen op je foto’s?
Licht uit LED-panelen en beeldschermen lijkt constant, maar dat is het niet. LED-verlichting knippert met een frequentie die gekoppeld is aan de netfrequentie: 100 Hz in Europa (50 Hz wisselstroom, twee keer per cyclus). Beeldschermen en TV’s hebben hun eigen verversingssnelheid, soms 60 Hz, soms 120 Hz, soms iets daartussenin. Als je sluitertijd niet exact synchroniseert met die flikkerfrequentie, vangt je sensor een deel van de lichtcyclus wél op en een ander deel niet. Het resultaat: banden van wisselende helderheid over je foto. Hoe korter je sluitertijd ten opzichte van de flikkerperiode, hoe prominenter die strepen worden. Bij 1/500 sec onder TL-verlichting zie je het meteen. Bij 1/50 is het probleem kleiner maar niet altijd weg, zeker niet bij LED-schermen met een net-iets-afwijkende frequentie.
Flickerless shutter speed als fijnregelaar
De meeste camera’s bieden een basisvorm van flickerreductie. Die detecteert het flikkeren en timet het moment van belichten zodat de sensor tijdens een “heldere fase” van de lichtcyclus opneemt. Dat werkt redelijk bij standaard TL-buizen. Bij LED-wanden op beurzen of TV-schermen op congressen schiet die automatische detectie tekort. De flikkerfrequentie wijkt net genoeg af van de standaard. Fujifilm bedacht hiervoor de Flickerless Shutter Speed Fine Tuning. In plaats van vaste stappen als 1/50 of 1/60 kun je de sluitertijd met tienden van een stop verschuiven. Je draait letterlijk aan een virtuele microknop tot die strepen verdwijnen. Stel je voor: je fotografeert een spreker op een podium. Achter hem hangt een gigantisch LED-scherm met presentatieslides. Bij 1/50 zie je twee vage donkere banden. Je schakelt Flickerless Shutter Speed in en schuift naar 1/50.3. Eén band verdwijnt. Nog een tikje naar 1/50.6 en je beeld is schoon. Dat is de kracht van deze functie: precisie op microschaal.
Zo vind en activeer je deze verborgen functie
Ik noem het bewust “verborgen” want Fujifilm heeft deze optie niet bepaald op de meest logische plek in het menu gezet. Je moet eerst naar het opnamemenu, dan naar Flicker Reduction, en vervolgens naar het submenu Fine Tuning. Daar kun je de sluitertijd met kleine stapjes bijstellen. Op de X-T5 zit het onder Shooting Setting > Flicker Reduction > Flickerless Shutter Speed. Je selecteert een basissluitertijd en past die aan met het achterste commandowiel. Het bereik varieert per camera, maar je kunt doorgaans enkele tienden van een fractie omhoog of omlaag. Mijn aanpak: ik maak een testfoto bij de basissluitertijd, bekijk het resultaat op het scherm (inzoomen helpt), en verschuif dan in kleine stappen tot de banden verdwijnen. Drie tot vijf testfoto’s zijn genoeg. Dat klinkt als gedoe, maar op een congreslocatie waar je twee uur fotografeert is die minuut insteltijd absoluut de moeite waard.
Welke Fujifilm-camera’s hebben flickerless shutter speed
Niet elke Fujifilm-camera beschikt over deze Fine Tuning-optie. Het is een relatief recente toevoeging. De functie zit in de volgende modellen:
- Fujifilm X-H2S
- Fujifilm X-H2
- Fujifilm X-T5
- Fujifilm X-S20
- Fujifilm GFX100 II
Oudere modellen zoals de X-T4 of X-T3 hebben wel standaard flickerreductie, maar missen de Fine Tuning-stap. Fujifilm beschrijft de functie in hun officiële ondersteuningspagina’s, al moet je goed zoeken. De firmware-updates van 2023 en 2024 hebben de functie op sommige modellen verder verfijnd. Check dus altijd of je de nieuwste firmware draait.
De techniek achter de fracties
Waarom helpt 1/50.3 waar 1/50 faalt? Het zit in de wiskunde. Een LED-scherm dat op 59.94 Hz draait (de NTSC-standaard die ook in veel Europese digitale schermen zit) heeft een cyclustijd van 1/59.94 seconde, oftewel 16.683 milliseconden. Een sluitertijd van exact 1/60 is 16.667 milliseconden. Dat verschil van 0.016 ms lijkt verwaarloosbaar, maar over de hoogte van je sensor telt het op. De rolluiksluiter leest je sensor van boven naar beneden uit. Elke beeldlijn wordt op een net iets ander moment belicht. Als de lichtcyclus en de uitlijningstijd niet synchroon lopen, krijg je banden. Door de sluitertijd met een fractie aan te passen, breng je de belichtingstijd dichter bij een exact veelvoud van de lichcyclus.
Heb je deze functie al eens gebruikt op je Fujifilm-camera? Of loop je tegen andere flikker-situaties aan waar je niet uitkomt? Deel je ervaring hieronder in de reacties.
Veelgestelde vragen
- Werkt Flickerless Shutter Speed ook bij video? Nee, deze Fine Tuning-functie is specifiek voor fotografie. Bij video gebruik je de standaard flickerreductie of stel je handmatig een sluitertijd in die past bij de framerate (1/50 bij 25fps in Europa).
- Kan ik Flickerless Shutter Speed combineren met automatische belichting? Dat hangt af van het model. Op de X-H2S en X-H2 kun je de fijnafstemming instellen en vervolgens de camera de rest van de belichting (diafragma en ISO) laten regelen. Je fixeert in feite alleen de sluitertijd op die specifieke fractiewaarde.
- Hoe weet ik welke exacte sluitertijd ik nodig heb? Trial and error is de eerlijkste methode. Begin bij een standaardwaarde als 1/50 of 1/60 en verschuif in kleine stappen. Zoom in op je LCD-scherm om de banden te beoordelen. Drie tot vijf testfoto’s zijn normaal gesproken voldoende om de juiste waarde te vinden.
Ik ben Jeroen. Ik maak foto’s, maar vooral omdat ik graag kijk. Echt kijk. Dat begon ruim twintig jaar geleden met een Nikon D50, gekocht rond de geboorte van mijn zoon. Sindsdien is fotografie voor mij verweven geraakt met aandacht, nieuwsgierigheid en het vastleggen van momenten die anders ongemerkt voorbijgaan.
Ik ben iemand die wil begrijpen wat hij doet. Daarom zit ik net zo graag in de techniek als in het beeld zelf. Tegenwoordig werk ik met een Fujifilm X-T50: compact, eigenwijs, en precies uitdagend genoeg om me scherp te houden. Ik word blij van uitzoeken waarom iets werkt — of waarom juist niet.
Naast fotograferen schrijf ik over fotografie. Niet om te laten zien wat ik weet, maar om anderen mee te nemen in dat ontdekproces. Ik hou ervan om ingewikkelde dingen simpel te maken, zonder ze plat te slaan. Of je nu net begint of al jaren fotografeert: er valt altijd iets nieuws te zien, te leren, te verbeteren. Dat enthousiasme delen, dát is wat me drijft.
