Lensflare duikt op als je het niet verwacht. Je staat in tegenlicht, de compositie klopt, de belichting zit goed — en dan zie je thuis op het scherm die wazige lichtvlek precies over het gezicht van je onderwerp. Frustrerend. Maar lensflare is ook het effect dat J.J. Abrams zo obsessief toepast dat het een meme werd, en dat Anton Corbijn inzette om zijn portretstijl herkenbaar te maken. Het is dus geen vijand die je altijd moet verslaan. Hoe je het onderscheid maakt — en wat je in beide gevallen doet — lees je hier.
TL;DR
Lensflare ontstaat door interne reflecties in je lens en kan je foto zowel versterken als verpesten. Een lenskap is de makkelijkste preventie. Compositie, diafragmakeuze en polarisatiefilters geven je extra controle. In nabewerking kun je resterende flare grotendeels wegwerken. En soms laat je het gewoon staan — mits bewust.
De wetenschap achter lensflare
Lensflare ontstaat wanneer lichtstralen van een sterke lichtbron direct in je lens vallen en tussen de optische elementen gaan weerkaatsen. Dat levert die karakteristieke lichtvlekken, cirkels of regenboogachtige strepen op die je op foto’s ziet.
Moderne camera’s bevatten lenzen met meerdere elementen die elk een specifieke functie hebben. Wanneer direct licht deze elementen raakt, ontstaat een reeks interne reflecties. Die reflecties worden versterkt door de coatings op de lens en de vorm van de diafragma-openingen, wat resulteert in herkenbare hexagonale of achthoekige patronen.
Wanneer lensflare een probleem wordt
Niet elke lensflare is storend. In sommige situaties voegt het karakter en sfeer toe. Ik zie het pas als probleem wanneer het belangrijke details in mijn hoofdonderwerp maskeert, het contrast zo sterk vermindert dat de foto er vlak uitziet, of wanneer er kleurverschuivingen ontstaan die niets toevoegen aan het beeld.
Vooral bij architectuurfotografie, portretten en productfotografie kan ongewenste lensflare de uitstraling van je werk snel ondermijnen. Hieronder bespreek ik wat ik zelf gebruik om het te beheersen — of juist creatief in te zetten.
De lenskap als eerste preventie
Een lenskap is de meest directe aanpak. Die eenvoudige accessoire blokkeert zijdelings invallend licht voordat het je lens bereikt. De vorm maakt daarbij echt verschil:
- Tulpvormige kappen zijn geschikt voor zoomlenzen met variabele brandpuntsafstanden
- Cilindrische kappen werken goed voor prime lenzen en telelenzen
- Rechthoekige kappen zijn ontworpen voor groothoeklenzen
Eén ding dat ik zelf lang verkeerd deed: de lenskap achterstevoren op de lens laten zitten als ik hem niet gebruikte. Handig voor opbergen, maar ik vergat hem steevast om te draaien op het moment dat het ertoe deed. Gewoon in de tas dus.
Compositie als instrument
Je positie ten opzichte van de lichtbron bepaalt voor een groot deel of je flare krijgt. Ik gebruik bomen, gebouwen of rotsformaties graag als natuurlijke lenskap — ze blokkeren direct licht zonder dat ik iets hoef mee te sjouwen. Soms positioneer ik mijn onderwerp zo dat het de lichtbron gedeeltelijk afdekt. Dat geeft een mooi tegenlichteffect zonder storende flare.
Vroeg in de ochtend of laat in de middag is het licht zachter en de kans op extreme flare kleiner. Niet altijd te plannen, maar als ik de keuze heb, kies ik die uren bewust. Een simpele test in het veld: strek je hand uit en kijk of je de zon kunt blokkeren vanuit jouw perspectief. Als dat lukt, zit je al een stuk beter.
Improviseren als de lenskap thuis ligt
Het overkomt iedereen. Ik stond ooit op een trouwlocatie in Zeeland — felle middagzon, geen lenskap. Het programmaboekje van de ceremonie, dubbel gevouwen, bleek een verrassend effectieve schaduwmaker. Niet elegant, maar het werkte.
Andere opties die ik heb gebruikt:
- Mijn vrije hand net buiten het frame houden om direct licht te blokkeren
- Een notitieboekje of hoed als tijdelijke afscherming
- Een assistent met een reflectiescherm vragen om schaduw te creëren
Polarisatiefilters doen meer dan je denkt
Een polarisatiefilter blokkeert lichtgolven die in specifieke richtingen trillen. Dat maakt het effectief tegen reflecties op water, glas en geverniste oppervlakken — precies de situaties waarin flare vaak versterkt wordt.
Ik gebruik een polarisatiefilter voor drie redenen tegelijk: het vermindert reflecties, het verhoogt kleurverzadiging en het vormt een extra fysieke barrière voor de lens. Het nadeel is dat het filter ongeveer 1 tot 2 stops licht absorbeert. Hou daar rekening mee bij je belichtingsinstellingen. Het werkt ook het beste wanneer je loodrecht staat op de lichtbron — zo’n 90 graden ten opzichte van de zon.
Diafragma en de vorm van flare
Je diafragmakeuze beïnvloedt direct hoe lensflare eruitziet. Bij grote openingen zoals f/1.8 of f/2.8 zijn flares groter en diffuser. Bij kleine openingen zoals f/11 of f/16 krijg je scherpere vormen die de diafragmabladen weerspiegelen.
Ik merk dit het duidelijkst bij avondopnames met straatlantaarns. Fotografeer dezelfde lantaarn op f/2 en op f/16 en je ziet hoe de lichtstralen en flarepatronen volledig van karakter veranderen. Welke je wilt, hangt af van het effect dat je zoekt.
Lenskwaliteit en anti-reflectiecoatings
Niet alle lenzen gaan op dezelfde manier om met direct licht. Moderne premium lenzen hebben geavanceerde anti-reflectiecoatings die interne reflecties sterk verminderen:
- Nano Crystal Coat (Nikon)
- Sub-Wavelength Structure Coating (Canon)
- T* coating (Zeiss)
- Zeiss T* AR Coating (Sony)
Oudere lenzen of goedkopere alternatieven missen deze coatings en zijn vatbaarder voor flare. Dat betekent niet dat je direct moet upgraden. Ik fotografeer zelf nog geregeld met oudere glazen — bewustzijn van de beperkingen van je spullen is genoeg om compenserende technieken te kunnen toepassen.
Nabewerking als vangnet
Soms sluipt er lensflare in je foto’s ondanks alles. In Adobe Lightroom gebruik ik de dehaze-functie om contrast te herstellen in aangetaste gebieden. Met het aanpassingspenseel pak ik specifieke flare-plekken lokaal aan. Het HSL-paneel helpt om ongewenste kleurverschuivingen recht te trekken.
In Photoshop heb ik meer opties: de kloonstempel voor specifieke artefacten, laagmaskers voor selectief herstel en content-aware fill voor zwaarder aangetaste gebieden. Mijn eigen workflow-gewoonte: bracket-opnames maken in lastige lichtomstandigheden. Meerdere belichtingen geven me meer speelruimte in de nabewerking.
Lensflare als bewuste keuze
De Anton Corbijn van de wereld laten zien dat lensflare, mits bewust ingezet, een herkenbaar stijlmiddel kan zijn. Zijn gebruik van tegenlicht en flare in portretfotografie is geen ongelukje — het is een keuze die zijn werk een eigen karakter geeft.
Ik experimenteer zelf met gedempte flare voor een dromerige sfeer in portretten en met dramatische zonnestralen in landschappen. De sleutel is controle: weten wanneer je het toelaat en wanneer je het blokkeert. Flare die er per ongeluk in zit, voelt anders dan flare die je er bewust in hebt gezet. Op het scherm zie je het verschil meteen.
Heb jij een situatie gehad waarbij lensflare je foto maakte of juist verpestte? Ik ben benieuwd naar je ervaringen. Deel ze in de reacties.
Veelgestelde vragen
Hoe voorkom ik lensflare het makkelijkst?
Welk diafragma geeft de meeste lensflare?
Helpt een polarisatiefilter tegen lensflare?
Kan ik lensflare in nabewerking verwijderen?
Hebben duurdere lenzen minder last van lensflare?
Ik ben Jeroen. Ik maak foto’s 🙂 Dat begon ruim twintig jaar geleden met een Nikon D50. Tegenwoordig werk ik met een Fujifilm X-T50: compact, snel, en met geweldige filmsimulaties. Bekijk hier mijn portfolio.
Naast fotograferen schrijf ik over fotografie. Ik hou ervan om ingewikkelde dingen simpel uit te leggen. Of je nu net begint of al jaren fotografeert: er valt altijd iets nieuws te zien, te leren, te verbeteren. Dat enthousiasme delen, dát is wat me drijft.
