Er zijn van die momenten waarop je naar je foto’s kijkt en denkt: dit had iedereen kunnen maken. Infraroodfotografie is precies het tegenovergestelde. Witte bladeren, zwarte luchten, dromerige landschappen die eruitzien alsof ze uit een andere dimensie komen. De meeste fotografen weten niet eens waar ze moeten beginnen. Dat ga ik veranderen.
TL;DR
Infraroodfotografie legt licht vast dat het menselijk oog niet ziet. Je kunt een oude camera laten ombouwen door het verwijderen van het IR-blokkeringsfilter, of je werkt met een externe IR-filter op je lens. Het resultaat zijn creatieve foto’s met witte bladeren, dramatische luchten en een surrealistische sfeer. Ideaal voor landschaps- en portretfotografie.
Wat infrarood met je sensor doet
Licht is meer dan wat je ziet. Het zichtbare spectrum loopt van ongeveer 380 tot 700 nanometer. Daarboven begint het infrarode gebied en dat is precies waar infraroodfotografie gebruik van maakt. Planten reflecteren infrarood licht enorm sterk, wat verklaart waarom gras en bladeren op infraroodfoto’s bijna wit oplichten. De lucht doet het tegenovergestelde: die absorbeert infrarood en wordt daardoor pikzwart op de foto. Het contrast dat je daarmee krijgt, is iets wat geen nabewerking ter wereld volledig kan nabootsen.
Elke digitale camera heeft van zichzelf een zogenaamd hot mirror filter voor de sensor. Dat filter blokkeert infrarood licht, omdat de fabrikant wil dat je foto’s er zo normaal mogelijk uitzien. Voor creatieve fotografie is dat filter de vijand. Je kunt het omzeilen op twee manieren: met een externe IR-filter op je lens, of door je camera te laten ombouwen zodat het interne filter wordt verwijderd.
Externe IR-filter versus cameraombouw
Een externe IR-filter, zoals de populaire Hoya R72, is de goedkope instap (. Je schroeft hem op je lens. Het nadeel is fors: zo’n filter laat nauwelijks zichtbaar licht door, waardoor je sluitertijden van meerdere seconden nodig hebt. Statief verplicht. Scherp stellen is een crime, want door de filter zie je bijna niets. Je stelt scherp vóór je de filter plaatst, schakelt over naar handmatige focus en hoopt dat je niet per ongeluk aan de focusring zit. Ik heb zo menig foto verpest door precies dat.
Een cameraombouw is een andere orde van grootte. Een gespecialiseerde technicus verwijdert het interne hot mirror filter en vervangt het door een infrarood doorgangsglas. Daarna werkt je camera gewoon zoals altijd, maar dan in infrarood. Geen trage sluitertijden, geen gedoe met scherpstellen. De kosten lopen uiteen van ongeveer 200 tot 400 euro, afhankelijk van de camera en het bedrijf. Kolari Vision voert dit soort ombouwingen ook uit voor Europese klanten, al zijn er lokale opties te vinden via gespecialiseerde fotografiefora.
Welke camera gebruik je het beste
Gebruik voor een ombouw nooit je enige camera. Dat klinkt logisch, maar ik zie het toch gebeuren. Een omgebouwde camera is permanent gewijzigd en niet meer geschikt voor normale fotografie. De slimste aanpak is een tweedehands body kopen specifiek voor infrarood. Een Canon EOS 600D of een Nikon D5100 zijn uitstekend geschikt en voor weinig geld te vinden. Ik gebruik zelf een omgebouwde Sony A7 II, omdat full frame sensoren infrarood bijzonder mooi renderen. De grotere pixels vangen meer licht op en beperken ruis bij die toch al uitdagende omstandigheden.
Let bij de keuze ook op de zogenaamde bandpass van de filter die bij de ombouw wordt geplaatst. Een 590nm filter geeft nog wat kleur mee en leent zich goed voor de klassieke gouden tint na nabewerking. Een 720nm filter geeft het iconische hoge contrast met witte bladeren. Een 850nm filter is bijna volledig monochroom en levert de meest dramatische zwart-witbeelden. Ik adviseer beginners de 720nm, omdat die het meest veelzijdig is.
Creatieve foto’s maken met infrarood in de praktijk
Infrarood werkt het beste bij helder zonlicht. Dat is even wennen als je gewend bent om de middag te mijden. Juist die harde zomerzon midden op de dag geeft de sterkste IR-reflectie van bladeren en de diepste zwarte luchten. Bewolking dempt het infrarode licht sterk en maakt je beelden vlak en grauw. Fotografie in het zogenaamde gouden uur levert in infrarood dan ook minder op dan je misschien verwacht.
Stel je witbalans handmatig in op daglicht of gebruik een aangepaste witbalans die je op een groen oppervlak meet. RAW schieten is geen optie maar een verplichting. De JPEG-bestanden van een IR-camera zien er aanvankelijk roodachtig of magenta uit, en alle creatieve keuzes maak je in nabewerking. In Lightroom of Capture One wissel je de rode en blauwe kanalen om via de HSL-mixer of een kleurkalibratieprofiel. Daarna kies je of je voor een klassiek zwart-wit gaat of de typische blauwe lucht met witte bladeren behoudt.
Compositie denkt anders in infrarood
Infrarood straft saaie composities genadeloos af. Omdat het contrast zo extreem is, valt elke zwakke compositie direct op. Ik zoek altijd naar sterke geometrie: een laan met bomen, een pad dat verdwijnt in een bos, architectuur met een bewolkte lucht. Bladeren als hoofdonderwerp werken verrassend goed. Een eenzame boom in een weiland wordt in infrarood een compleet ander beeld dan in kleur. De witte kroon tegen een zwarte lucht heeft iets sculpturaal.
Portretten in infrarood zijn een apart verhaal. Huid reflecteert infrarood licht ook sterk en wordt daardoor glad en licht. Sproeten en oneffenheden verdwijnen bijna volledig. Ogen worden donker en diep. Het effect is soms mooi, soms wat griezelig. Ik vind het eerlijk gezegd het meest interessant bij buitenportretten waarbij de achtergrond van bomen of struiken sterk contrasteert met het lichte gezicht.
Nabewerking die het verschil maakt
De ruwe infraroodfoto is een startpunt. In Lightroom begin ik met de witbalans corrigeren zodat de foto neutraal oogt. Daarna ga ik naar de kleurmixer en verlaag ik de rode luminantie fors terwijl ik de groene omhoog haal. Voor zwart-wit gebruik ik het roodkanaal als basis voor de conversie, wat de bladeren maximaal wit maakt en de lucht maximaal donker. Contrast en helderheid spelen een grote rol. Ik trek de zwartpunten omlaag en verhoog de witte tinten. Het resultaat ziet er soms overdreven uit op het scherm, maar afgedrukt op mat papier klopt het precies.
Wil je de tweekleurige look met blauwe lucht en gele of witte bladeren? Dan gebruik je in Photoshop de Channel Mixer om het rode en blauwe kanaal te wisselen. Het resultaat blijft elke keer weer verrassend. Geen twee foto’s zien er hetzelfde uit.
Veelgestelde vragen
Kan ik infraroodfotografie proberen zonder mijn camera te laten ombouwen?
Welke lenzen werken goed voor infraroodfotografie?
Wat is het beste seizoen voor creatieve infraroodfoto’s buiten?
Heb jij al eens geëxperimenteerd met infraroodfotografie, of overweeg je je eerste camera te laten ombouwen? Deel je ervaringen of vragen in de reacties.
Ik ben Jeroen. Ik maak foto’s 🙂 Dat begon ruim twintig jaar geleden met een Nikon D50. Tegenwoordig werk ik met een Fujifilm X-T50: compact, snel, en met geweldige filmsimulaties. Bekijk hier mijn portfolio.
Naast fotograferen schrijf ik over fotografie. Ik hou ervan om ingewikkelde dingen simpel uit te leggen. Of je nu net begint of al jaren fotografeert: er valt altijd iets nieuws te zien, te leren, te verbeteren. Dat enthousiasme delen, dát is wat me drijft.
