Toen ik voor het eerst mijn Fujifilm X-T50 in mijn handen had miste ik de PASM-draaiknop. Maar dat wende snel. Sterker nog, ik snap niet waarom andere merken daar zo hardnekkig aan vasthouden. Drie losse draaiknoppen voor sluitertijd, ISO en diafragma, allemaal op de tast te bedienen terwijl je door de zoeker kijkt. Dat geeft flexibiliteit. Hoe bedien ik mijn camera zonder PASM? Goeie vraag. Het antwoord: veel beter!
TL;DR
Fujifilm-camera’s zoals de X-T50 hebben geen traditionele PASM-knop. In plaats daarvan krijg je losse draaiknoppen voor sluitertijd, ISO en een diafragmaring op je lens. Dat geeft je meer directe controle, snellere bediening en een intuïtiever fotografeergevoel. De PASM-modellen zoals de X-H2S bieden wél een PASM-draaiknop met zeven custom-presets. Beide systemen werken prima, maar het Fujifilm-systeem zonder PASM dwingt je om de belichtingsdriehoek echt te begrijpen. En daarna kun je sneller schakelen.
Wat is een PASM-knop?
PASM staat voor Program, Aperture, Shutter en Manual. Het is de draaiknop bovenop vrijwel elke camera van Canon, Nikon en Sony. Je draait aan die knop om te kiezen wie de baas is over welke instellingen. Op P kiest de camera alles. Op A kies jij het diafragma (aperture) en doet de camera de rest. Op S kies jij de sluitertijd. Op M doe je alles zelf. Dat klinkt logisch, toch? Eén knop die bepaalt welke modus je camera gebruikt is de standaard sinds de jaren tachtig. De hele camera-industrie heeft dit overgenomen als dé manier om belichtingsmodi te selecteren. Het probleem? Wat als ik zelf de ISO en sluitertijd wil bepalen? Bijvoorbeeld tijdens het schieten van een concert?
Hoe Fujifilm het anders doet
Fujifilm gooit bij camera’s als de X-T5, X-T4, X-T50 en X-Pro3 het hele PASM-concept overboord. In plaats van één modusknop krijg je drie afzonderlijke bedieningen. Bovenop de camera zit een draaiknop voor sluitertijd met duidelijke waarden: 1/500, 1/250, 1/125 enzovoort. Daarnaast zit (bij sommige modellen is dit een menu-optie) een ISO-draaiknop. Op de lens zelf zit een diafragmaring die je kunt draaien naar f/2.8, f/4, f/5.6 en verder. Elke knop heeft ook een “A”-stand voor automatisch. Zet je de sluitertijdknop op A en draai je zelf aan het diafragma? Dan zit je in diafragmaprioriteit, zonder dat je daar een aparte modus voor hoeft te kiezen. Zet je alles op A? Dan zit je in programmastand. Zet je niets op A? Dan fotografeer je volledig handmatig. Het mooie is dat je dit allemaal kunt doen op de test zonder je oog van de zoeker te halen. Maar nog beter, ik kan combinaties maken die ik prettig vind. Ik fotografeer straatscènes en bepaal een ISO-bereik, laat de camera een sluitertijd kiezen en ik houd controle over het diafragma. Dat gaat sneller dan welk menu dan ook.
De belichtingsdriehoek in je vingers
De fysieke knoppen van Fujifilm dwingen je om de relatie tussen diafragma, sluitertijd en ISO te voelen. Niet als abstracte getallen op een scherm, maar als tastbare klikken onder je vingers. Stel: je fotografeert je hond die door het park rent. Je merkt dat de sluitertijd ite langzaam is voor een rennende hond. Je draait met je duim zonder te kijken. Drie klikken naar rechts. Klaar. Op een PASM-camera moet je eerst checken of je in S-modus staat, dan aan een commandowiel draaien terwijl je op het scherm kijkt welke waarde je selecteert. Dat zijn meer stappen voor hetzelfde resultaat. Je hoeft je camera niet aan te zetten om te weten wat je instellingen zijn. Eén blik op de bovenkant vertelt je alles. De nieuwste camera’s, zoals mijn X-T50 hebben de ISO-selectie als een draaiknop aan de voorkant. Dat vind ik vervelend omdat ik daar vaak mijn vinger rust en soms per ongeluk de ISO verdraai 🙁 Gelukkig heeft de camera de mogelijkheid functies aan ander knoppen toe te wijzen. Nu is ISO een drukknop aan de bovenkant van mijn camera :).
De A-stand is je geheime wapen
Die kleine letter A op elke knop is briljant in zijn eenvoud. Wil je dat de camera je ISO regelt terwijl jij sluitertijd en diafragma kiest? Zet alleen de ISO-knop op A (heb je geen fysieke knop, stel dan een bereik in via het menu). Wil je even snel een snapshot maken zonder na te denken? Gooi alles op A. De overgangen zijn vloeiend. Er is geen harde grens tussen modi. Dat is iets wat een traditionele PASM-draaiknop simpelweg niet kan bieden. Bij PASM kies je één modus voor de hele camera. Bij Fujifilm kies je per parameter of je het zelf wilt doen of aan de camera overlaat.
De PASM-Fuji’s bestaan ook
Nu moet ik eerlijk zijn; Fujifilm maakt ook camera’s mét een PASM-draaiknop. De X-H2 en X-H2S hebben er eentje. Die camera’s zijn meer gericht op videografen en hybride fotografen die snel willen schakelen tussen foto- en videomodi. De PASM-knop op die camera’s heeft bovendien zeven custom-posities (C1 tot en met C7) waar je complete camera-instellingen kunt opslaan. Dat is handig als je veel wisselt tussen totaal verschillende opnamesituaties. Denk aan een portretinstelling op C1 met f/1.4 en gezichtsherkenning aan. Een straatfotografie-instelling op C2 met zone-autofocus. Een video-instelling op C3 in 4K met een specifieke filmsimulatie. Volgens Fujifilm’s eigen productpagina zijn de X-H-modellen specifiek ontworpen voor professionals die maximale flexibiliteit willen in een compacter lichaam dan de GFX-lijn. Die custom-presets zijn krachtig. Toch vind ik persoonlijk dat ze een pleister zijn op een probleem dat Fujifilm bij de X-T-lijn eleganter heeft opgelost.
Overstappen naar Fujifilm zonder PASM
Als je van Canon, Nikon of Sony komt voelt een Fujifilm zonder PASM-knop de eerste tijd een beetje vreemd en onwennig. Ik herinner me dat ik steeds naar de bovenkant van mijn X-T50 greep op zoek naar een modusknop die er niet was. Na enkele dagen was dat gevoel verdwenen. Na een week wilde ik niet meer terug. Pal2tech legt op zijn YouTube-kanaal uitstekend uit hoe de PASM-knop op de X-H2S werkt voor wie die route verkiest. Zijn advies om custom-instellingen vooraf op papier uit te tekenen is goud waard.
Wat ik je tot slot wil meegeven is dit: een PASM-draaiknop is niet slecht. Het is een prima systeem dat miljoenen fotografen goed bedient. De Fujifilm-aanpak zonder PASM is alleen slimmer. Het geeft je meer controle en vrijheid met minder stappen. En het maakt je een bewustere fotograaf. Het voelt gewoon natuurlijker. Die klikken van een metalen draaiknop onder je vingers terwijl je door de zoeker een mooi moment ziet opbouwen. Daar word ik blij van.
Veelgestelde vragen
Wat betekent PASM op een camera?
Hebben alle Fujifilm-camera’s een PASM-knop?
Is fotograferen zonder PASM-knop moeilijker voor beginners?
Ik ben Jeroen. Ik maak foto’s 🙂 Dat begon ruim twintig jaar geleden met een Nikon D50. Tegenwoordig werk ik met een Fujifilm X-T50: compact, snel, en met geweldige filmsimulaties. Bekijk hier mijn portfolio.
Naast fotograferen schrijf ik over fotografie. Ik hou ervan om ingewikkelde dingen simpel uit te leggen. Of je nu net begint of al jaren fotografeert: er valt altijd iets nieuws te zien, te leren, te verbeteren. Dat enthousiasme delen, dát is wat me drijft.
