Ik fotografeerde een portret in een verlaten industriële ruimte. Het daglicht was saai en vlak. Ik plaatste een kleurgel voor mijn flitser, richtte het licht op de betonnen muur achter mijn model, en plots kwam de hele scène tot leven. De warme oranje gloed contrasteerde perfect met het koude blauw van het resterende daglicht. Kleurfilters zijn een essentieel onderdeel van creatieve lichtbeheersing.
Wat zijn kleurgels precies?
Een kleurgel is een hittebestendig kleurfilter dat je voor je flitser of studiolamp plaatst. Deze dunne vellen gekleurd polyester of polycarbonaat veranderen de kleur van je lichtbron zonder de intensiteit drastisch te verminderen. In tegenstelling tot gewoon gekleurd plastic zijn professionele gels ontworpen om hoge temperaturen te weerstaan. Fabrikanten zoals Lee Filters en Rosco produceren honderden verschillende tinten, elk met een specifiek nummer en naam. CTO (Color Temperature Orange) en CTB (Color Temperature Blue) zijn de meest gebruikte varianten. Deze filters corrigeren kleurtemperatuur of voegen creatieve kleuren toe aan je belichting.
De dikte van een kleurgel varieert tussen 0,1 en 0,25 millimeter. Dit lijkt dun, maar het materiaal moet bestand zijn tegen temperaturen tot 300 graden Celsius. Wanneer je een flitser gebruikt, ontstaat er kortstondig extreme hitte. Goedkope alternatieven smelten binnen enkele flitsen. Professionele gels houden maanden mee, zelfs bij intensief gebruik. Ik heb Lee Filters in mijn tas die al drie jaar meegaan.
Kleurtemperatuur begrijpen
Voordat je met kleurgels aan de slag gaat, moet je kleurtemperatuur begrijpen. Licht heeft een meetbare kleur, uitgedrukt in Kelvin. Kaarslicht meet ongeveer 1800K en geeft een warme oranje gloed. Daglicht rond het middaguur ligt op 5500K en oogt neutraal wit. Een bewolkte hemel kan oplopen tot 7000K en heeft een koele blauwe tint. Je flitser produceert standaard licht van ongeveer 5500K, wat overeenkomt met daglicht. Dit verklaart waarom flitslicht er soms onnatuurlijk uitziet in een ruimte verlicht door gloeilampen van 2700K.
CTO-gels maken je flitslicht warmer door de kleurtemperatuur te verlagen. Een volledige CTO verlaagt 5500K naar ongeveer 3200K, perfect om te matchen met kunstlicht. Een halve CTO geeft een subtielere correctie naar circa 3800K. CTB-gels doen het tegenovergestelde en verhogen de kleurtemperatuur, ideaal voor schaduwgebieden die te blauw zijn. Deze technische kennis klinkt misschien droog, maar het bepaalt het verschil tussen een foto die klopt en een foto die er gewoon niet goed uitziet.
Kleuren combineren voor maximaal effect
De echte kracht van kleurgels ligt in het combineren van verschillende kleuren. Complementaire kleuren zoals blauw en oranje creëren spanning en dynamiek. Analoge kleuren zoals rood en oranje geven harmonie en warmte. Ik gebruik het kleurenwiel als leidraad. Kleuren die tegenover elkaar staan, zorgen voor contrast. Kleuren naast elkaar geven een coherent geheel. Bij dat industriële portret gebruikte ik een oranje gel op de achtergrondflitser en liet het blauwe daglicht het model verlichten. Deze complementaire combinatie maakte de foto direct aantrekkelijker.
Let op met verzadigde kleuren zoals magenta of groen. Deze tinten werken fantastisch als accentlicht, maar overweldigen snel als hoofdlicht. Ik gebruik felle kleuren meestal op de achtergrond of als haarlicht. Voor het hoofdlicht kies ik subtielere correcties met CTO of lichte roze tinten. Een veelgemaakte fout is te veel verschillende kleuren in één foto gebruiken. Beperk jezelf tot twee, maximaal drie kleuren. Meer dan dat wordt rommelig en verliest impact.
Praktische kleurencombinaties
- Blauw achtergrondlicht met warm hoofdlicht voor portret met diepte
- Groen en magenta voor futuristische sfeer in conceptuele fotografie
- Oranje en cyaan voor filmische look met hoog contrast
- Rood haarlicht met neutraal hoofdlicht voor dramatische scheiding
Formaat en bevestiging van gels
Kleurgels komen in verschillende formaten. Grote vellen van 50×60 centimeter zijn ideaal voor studiolampen en grote softboxen. Voor speedlights gebruik je kleinere formaten of vooraf gesneden sets. Ik knip mijn gels zelf uit grote vellen. Dit is goedkoper en je krijgt precies de maat die je nodig hebt. Een vel van Lee Filters kost ongeveer 7 euro en levert tientallen kleine gels op voor je flitser. Vooraf gesneden sets kosten 20 tot 30 euro voor twintig stuks.
Bevestiging vraagt om een doordacht systeem. Elastiekjes werken maar zien er slordig uit en verschuiven gemakkelijk. Klittenband is betrouwbaarder maar voegt bulk toe. Ik gebruik MagMod’s magnetische systeem voor mijn speedlights. De magneten klikken stevig vast en wisselen tussen gels gaat razendsnel. Voor studiolampen gebruik ik de ingebouwde filterhouders of speciale clips. Zorg dat je gel strak zit maar niet kreukt. Vouwen en kreukels creëren onregelmatige lichtpatronen die je belichting verpesten.
Belichtingscompensatie bij gebruik van gels
Elke kleurgel absorbeert licht. Hoe donkerder de kleur, hoe meer licht verloren gaat. Een lichtroze gel kost je misschien een derde stop licht. Een dieprode gel kan twee stops of meer opslokken. Dit betekent dat je flitservermogen moet verhogen of je diafragma moet openen. Moderne flitsers met TTL-meting compenseren automatisch, maar ik werk liever handmatig. Zo behoud ik volledige controle over de verhouding tussen omgevingslicht en flitslicht.
Test altijd voordat je een belangrijke shoot begint. Plaats je gel, maak een testfoto en controleer je histogram. Pas je flitservermogen aan tot je de gewenste belichting hebt. Noteer deze instellingen voor toekomstig gebruik. Na verloop van tijd ontwikkel je intuïtie voor hoeveel compensatie elke kleur vraagt. Mijn dieporanje gel vraagt standaard anderhalf stop extra vermogen. Die kennis bespaart me tijd en frustratie tijdens een shoot.
Veelvoorkomende fouten vermijden
De grootste fout die ik zie is gels gebruiken zonder duidelijk doel. Kleur om de kleur voegt niets toe. Vraag jezelf af wat de gel moet bereiken. Wil je kleurtemperatuur corrigeren? Wil je een bepaalde sfeer creëren? Wil je het onderwerp scheiden van de achtergrond? Zonder helder antwoord wordt je foto een kleurencircus zonder richting. Zoals fotograaf Joe McNally ooit zei: “Light is light, until you put it somewhere specific for a specific reason.”
Een andere veelgemaakte fout is gels te dicht bij de lichtbron plaatsen zonder voldoende ventilatie. Bij continue licht zoals halogeenlampen kan dit gevaarlijk zijn. De gel smelt of ontbrandt zelfs. Houd minimaal tien centimeter afstand bij hete lichtbronnen. Bij flitsers is dit minder kritisch omdat de lichtpuls kort duurt, maar check je gels toch na elke shoot op smelttekens of verkleuring. Beschadigde gels geven onvoorspelbare resultaten.
Checklist voor succesvol werken met gels
- Bepaal je creatieve doel voordat je een kleur kiest
- Test belichtingscompensatie vooraf met elke nieuwe gel
- Gebruik maximaal drie kleuren per foto
- Controleer bevestiging om verschuiven tijdens de shoot te voorkomen
- Inspecteer gels na gebruik op beschadigingen
Merken en kwaliteitsverschillen
Lee Filters en Rosco zijn de industriestandaarden. Beide merken produceren hoogwaardige gels met consistente kleuren en uitstekende hittebestendigheid. Lee Filters heeft een iets groter kleurengamma met meer dan 300 opties. Rosco biedt ongeveer 150 kleuren maar heeft een sterke reputatie in theater en film. Ik gebruik beide merken door elkaar zonder problemen. De kleurnummering verschilt wel, dus houd een conversietabel bij de hand.
Goedkope alternatieven van onbekende merken zijn verleidelijk maar teleurstellend. Ze vervagen na enkele shoots, geven inconsistente kleuren en smelten bij hogere temperaturen. Ik heb dit aan den lijve ondervonden met een set van een online marktplaats. Na drie shoots waren de kleuren significant vervaagd. De besparing van 15 euro kostte me uiteindelijk meer omdat ik toch professionele gels moest kopen. Investeer direct in kwaliteit. Een set basisgels van Lee of Rosco kost 50 tot 70 euro en gaat jaren mee.
Creatieve toepassingen in de praktijk
Kleurgels openen deuren naar creatieve mogelijkheden die onmogelijk zijn met alleen natuurlijk licht. Productfotografie krijgt extra dimensie door gekleurde achtergronden te creëren met één lichtbron en verschillende gels. Portretfotografie wordt cinematografisch door complementaire kleuren op voor- en achtergrond te gebruiken. Architectuurfotografie springt eruit door selectief kleuraccenten toe te voegen aan specifieke gebouwdelen.
Experimenteer met onconventionele toepassingen. Plaats een gel voor je cameralens in plaats van voor je lichtbron voor een volledig gekleurde foto. Gebruik meerdere gels op één lichtbron voor gemengde kleuren. Projecteer patronen door gels met gaten of vormen te knippen. De enige limiet is je verbeeldingskracht. Bronnen zoals Strobist en DIY Photography bieden eindeloze inspiratie voor creatief gelgebruik.
Heb jij ervaring met kleurgels? Welke kleurencombinaties werken het beste voor jouw fotografie? Deel je ervaringen in de reacties hieronder.
Ik ben Jeroen. Ik maak foto’s, maar vooral omdat ik graag kijk. Echt kijk. Dat begon ruim twintig jaar geleden met een Nikon D50, gekocht rond de geboorte van mijn zoon. Sindsdien is fotografie voor mij verweven geraakt met aandacht, nieuwsgierigheid en het vastleggen van momenten die anders ongemerkt voorbijgaan.
Ik ben iemand die wil begrijpen wat hij doet. Daarom zit ik net zo graag in de techniek als in het beeld zelf. Tegenwoordig werk ik met een Fujifilm X-T50: compact, eigenwijs, en precies uitdagend genoeg om me scherp te houden. Ik word blij van uitzoeken waarom iets werkt — of waarom juist niet.
Naast fotograferen schrijf ik over fotografie. Niet om te laten zien wat ik weet, maar om anderen mee te nemen in dat ontdekproces. Ik hou ervan om ingewikkelde dingen simpel te maken, zonder ze plat te slaan. Of je nu net begint of al jaren fotografeert: er valt altijd iets nieuws te zien, te leren, te verbeteren. Dat enthousiasme delen, dát is wat me drijft.
