Je staat tegenover een wildvreemde. Over 30 minuten moet je portretten maken. De stilte voelt zwaar. Je model kijkt verwachtingsvol. Dit moment bepaalt of je shoot slaagt of faalt. Small talk is geen bijzaak – het is de fundering van elke sterke portretfoto. Ik heb het zelf honderden keren meegemaakt: die eerste ongemakkelijke minuten maken of breken een sessie. Laat me je laten zien hoe je die spanning omzet in vertrouwen.
De eerste vijf minuten zijn beslissend
Toen ik enkele jaren geleden mijn eerste betaalde portretshoot deed, maakte ik een cruciale fout. Ik dook meteen in de techniek. Belichting checken, achtergrond bespreken, poses uitleggen. Mijn model stond er stijf bij, armen gekruist. De foto’s werden precies wat je verwacht: technisch correct maar levenloos. Sindsdien begin ik anders. Alle apparatuur blijft ingepakt. We drinken eerst koffie en voor we doornemen wat we gaan doen kletsen we eerst wat. Simpele vragen die niets met fotografie te maken hebben. Psycholoog Arthur Aron ontdekte dat mensen zich sneller verbonden voelen door persoonlijke gesprekken dan door oppervlakkige interacties. Dat geldt ook voor een fotoshoot. Die eerste vijf minuten investeer je in de persoon, niet in het project. Je model moet voelen dat je geïnteresseerd bent in wie ze is, niet alleen in hoe ze eruitziet. Sterjker nog: je moet geïnteresseerd zijn in mensen, anders werkt het niet!
Breek het ijs met gedeelde kwetsbaarheid
Small talk (het klinkt negatief maar dat is het niet) werkt pas echt als je zelf ook iets deelt. Ik vertel altijd dat ik ook best zenuwachtig ben voor een nieuwe shoot. Dat klinkt misschien vreemd maar het is waar. Elke samenwerking is uniek. We gaan samen een reis aan. Door dat toe te geven, geef je je model toestemming om ook nerveus te zijn. Communicatiewetenschapper Brené Brown benadrukt in haar onderzoek dat kwetsbaarheid vertrouwen creëert. Ik deel bijvoorbeeld dat ik ooit een shoot volledig verprutste omdat ik te gefocust was op perfectie. Dat haalt de druk weg. We zijn twee mensen die samen iets moois proberen te maken. Niet een expert die een subject fotografeert. Dat verschil is enorm. Je model ontspant zichtbaar als je erkent dat ook jij niet perfect bent.
Stel open vragen die verder gaan dan ja of nee
De kwaliteit van je small talk hangt af van je vragen. “Ben je zenuwachtig?” levert een ja of nee op. “Wat vind je het spannendste aan gefotografeerd worden?” opent een gesprek. Ik gebruik deze techniek bewust. Open vragen dwingen je model om na te denken en zich uit te drukken. Daardoor leer je meteen wat belangrijk is voor diegene. Misschien zegt ze: “Ik vind mijn neus altijd zo groot op foto’s.” Dan weet je dat je extra aandacht moet besteden aan hoeken en belichting die haar gezicht flatteren. Of hij zegt: “Ik weet nooit wat ik met mijn handen moet doen.” Perfect, dan kun je daar direct op inspelen. Deze informatie krijg je niet door te praten over het weer. Je moet durven vragen naar onzekerheden, verwachtingen en eerdere ervaringen. Dat voelt misschien te direct, maar mensen waarderen eerlijkheid. Ze willen gezien worden.
Gebruik de camera als gesprekspartner
Hier komt een tactiek die ik van collega-fotograaf leerde: praat tijdens het fotograferen. Niet over technische dingen, maar over alledaagse onderwerpen. “Wat doe je dit weekend?” of “Heb je die serie op Netflix gezien?” of “Jij bent life coach. Daar weet ik niet van. Kun je mij de basis uitleggen?” Het klinkt simpel, maar het werkt. Je model vergeet dat er gefotografeerd wordt. Het is altijd leuk om over jezelf of je werk te vertellen. De camera wordt onderdeel van het gesprek, niet de olifant in de kamer. Ik merk dat mensen zich anders bewegen als ze praten over iets wat ze leuk vinden. Hun gezicht wordt expressiever. Hun schouders zakken. Ze vergeten om te poseren en beginnen ‘echt’ te zijn. Dat zijn de momenten waarop je de beste foto’s maakt. Small talk tijdens het fotograferen houdt de energie hoog en de spanning laag. Het voorkomt dat je model verstijft tussen de shots door.
Lees lichaamstaal en pas je aan
Small talk is geen eenrichtingsverkeer. Je moet letten op signalen. Gekruiste armen betekenen vaak ongemak. Korte antwoorden kunnen wijzen op nervositeit of dat je onderwerp niet aanslaat. Ik fotografeerde eens een vrouw die steeds naar de deur keek. Mijn vrolijke gebabbel over vakanties werkte niet. Dus veranderde ik van tactiek. Ik vroeg direct: “Voel je je ongemakkelijk?” Ze bekende dat ze haast had omdat haar oppas maar tot vier uur kon blijven. We pasten de planning aan, werkten efficiënter, en de sfeer verbeterde meteen. Soms betekent small talk juist minder praten. Sommige mensen zijn introvert en hebben stilte nodig om zich te concentreren. Andere modellen bloeien op van constante interactie. Je moet voelen wat iemand nodig heeft. Dat leer je door te observeren en flexibel te blijven in je aanpak.
Bouw naar diepere gesprekken toe
Naarmate de shoot vordert, kan je small talk dieper worden. Je begint met oppervlakkige onderwerpen: het weer, de locatie, de reis. Langzaam verschuif je naar persoonlijkere thema’s: passies, dromen, angsten. Ik merkte dit tijdens een shoot met een ondernemer. We begonnen met praten over zijn bedrijf. Na twintig minuten vertelde hij over zijn twijfels en ambities. Die kwetsbaarheid zie je terug in de foto’s. Zijn blik werd intenser, authentieker. Die progressie moet natuurlijk voelen. Je kunt niet binnen vijf minuten vragen naar iemands diepste angsten. Maar als het vertrouwen groeit, ontstaat er ruimte voor betekenisvolle gesprekken. Die gesprekken leiden tot betekenisvolle foto’s. Je legt dan niet alleen iemands uiterlijk vast, maar ook een stukje van hun innerlijk. Dat is waar portretfotografie om draait.
Creëer een veilige ruimte voor experimenteren
Als het ijs gebroken is, kun je je model uitdagen. “Zullen we iets geks proberen?” werkt alleen als er vertrouwen is. Dat vertrouwen bouw je op met small talk. En dan begint het echte interessante werk. Ik leg altijd uit waarom ik iets wil proberen. “Deze hoek accentueert je jukbeenderen” of “Deze pose voelt misschien ongemakkelijk maar geeft een krachtige uitstraling.” Of “Mag ik even je haar iets anders doen of je broekspijp even rechttrekken? Dan kom je krachtiger over”. Ik heb ooit een model gekleed in een prachtig zakelijk pak, gevraagd op blote voeten voor mij te poseren. Door je creatieve proces te delen, maak je je model medeplichtig. We werken samen aan een visie. Dat ontstaat niet uit het niets. Het begint met die eerste ongemakkelijke minuten waarin je elkaar leert kennen. Waarin je laat zien dat je luistert, respecteert en waardeert. Small talk is investeren in samenwerking. Het rendement zie je terug in foto’s waar beide partijen trots op zijn. Foto’s die niet alleen technisch goed zijn, maar ook emotioneel fantastisch zijn.
Sluit af met waardering en vervolgstappen
De shoot eindigt, maar het gesprek niet. Ik neem altijd tijd om te bedanken en te reflecteren. “Dat moment bij het raam was perfect” of “Je natuurlijke lach kwam echt mooi naar voren.” Specifieke complimenten laten zien dat je echt hebt opgelet. En ik ben altijd oprecht! Bespreek ook de vervolgstappen: wanneer krijgt je model de foto’s, mag ze input geven bij de selectie, hoe gaan jullie de beelden gebruiken? Deze praktische zaken voorkomen misverstanden later. Het houdt de positieve energie vast die jullie tijdens de shoot hebben opgebouwd. Sommige van mijn beste samenwerkingen begonnen met één shoot en groeiden uit tot langdurige creatieve partnerschappen. Dat gebeurt alleen als je investeert in de relatie, niet alleen in de foto’s. Small talk is die investering. Het lijkt misschien onbelangrijk vergeleken met belichting en compositie, maar het is de lijm die alles bij elkaar houdt.
Hoe ga jij om met die eerste spannende minuten voor een shoot? Welke gespreksonderwerpen werken voor jou? Deel je ervaringen in de reacties hieronder.
Ik ben Jeroen. Ik maak foto’s, maar vooral omdat ik graag kijk. Echt kijk. Dat begon ruim twintig jaar geleden met een Nikon D50, gekocht rond de geboorte van mijn zoon. Sindsdien is fotografie voor mij verweven geraakt met aandacht, nieuwsgierigheid en het vastleggen van momenten die anders ongemerkt voorbijgaan.
Ik ben iemand die wil begrijpen wat hij doet. Daarom zit ik net zo graag in de techniek als in het beeld zelf. Tegenwoordig werk ik met een Fujifilm X-T50: compact, eigenwijs, en precies uitdagend genoeg om me scherp te houden. Ik word blij van uitzoeken waarom iets werkt — of waarom juist niet.
Naast fotograferen schrijf ik over fotografie. Niet om te laten zien wat ik weet, maar om anderen mee te nemen in dat ontdekproces. Ik hou ervan om ingewikkelde dingen simpel te maken, zonder ze plat te slaan. Of je nu net begint of al jaren fotografeert: er valt altijd iets nieuws te zien, te leren, te verbeteren. Dat enthousiasme delen, dát is wat me drijft.
