Vorig jaar zat ik aan de kersttafel en keek door mijn camera naar het gezicht van mijn vader, verlicht door kaarslicht. Hij lachte om een grap van mijn broer. Ik drukte af. Die foto hangt nu ingelijst in mijn woonkamer. Het is niet de perfecte foto volgens technische maatstaven, maar het is wel de foto die kerst voor mij vastlegt. De warmte, de verbinding, het moment. Dat is waar het om draait bij kerstfotografie. Niet om de perfecte belichting of de scherpste details, maar om het vastleggen van herinneringen die blijven. In dit artikel deel ik tien concrete opdrachten die je tijdens de feestdagen kunt uitvoeren om jouw kerstmis op een authentieke manier vast te leggen.
De voorbereiding bepaalt je succes
Kerstmis komt elk jaar weer, maar toch sta ik elk jaar opnieuw onvoorbereid met mijn camera. Dat veranderde toen ik besloot een checklist te maken. Batterijen opladen klinkt vanzelfsprekend, maar hoeveel keer ben je bij een belangrijk moment zonder stroom komen te zitten? Ik laad nu altijd twee extra accu’s op voor kerstavond. Daarnaast maak ik ruimte op mijn geheugenkaart. Niets is frustrerender dan tijdens het uitpakken van cadeaus te moeten stoppen om foto’s te wissen. Controleer ook je ISO-instellingen voordat je begint. Binnenshuis met kaarslicht fotografeer je anders dan buiten in de sneeuw. Ik stel mijn camera in op ISO 1600 als startpunt voor binnenfotografie tijdens kerstmis. Dat geeft me voldoende lichtgevoeligheid zonder te veel ruis. Voor buitenopnames ga ik naar ISO 400 of lager, afhankelijk van het beschikbare licht.
Opdracht 1: Leg de aankleding vast voordat iedereen arriveert
De kerstboom staat er prachtig bij, de tafel is gedekt, de kaarsen branden nog niet. Dit is het moment om de setting te fotograferen. Ik doe dit altijd een uur voor de gasten komen. Waarom? Omdat je dan de tijd hebt om verschillende hoeken uit te proberen zonder dat je oom door je frame loopt. Gebruik een groot diafragma zoals f/2.8 of f/4 om de kerstboomverlichting mooi onscherp te krijgen op de achtergrond. Dit creëert die typische bokeh-effecten waar kerstfoto’s om bekend staan. Fotografeer vanuit verschillende hoogtes. Ga op je knieën zitten en fotografeer de cadeaus onder de boom vanuit kinderperspectief. Klim op een stoel en maak een overzichtsfoto van de gedekte tafel. Deze foto’s vormen straks de context voor alle andere foto’s die je tijdens de avond maakt. Ze vertellen het verhaal van de voorbereiding, de verwachting, de zorg die in de dag is gestoken.
Technische instellingen voor interieurshots
Voor scherpe interieurshots tijdens kerstmis gebruik ik een sluitertijd van minimaal 1/60 seconde. Langzamer dan dat en je krijgt bewegingsonscherpte door het trillen van je handen. Heb je geen statief bij de hand? Zoek dan steun. Leun tegen een muur of zet je elleboog op een tafel. Ik gebruik ook graag de serieopnamefunctie. Maak drie foto’s achter elkaar en kies later de scherpste. De kans dat één van die drie perfect scherp is, stijgt aanzienlijk. Let op je witbalans. Kunstlicht van gloeilampen geeft een oranje gloed. Dat kan mooi zijn voor de sfeer, maar soms wil je natuurlijkere kleuren. Stel je witbalans in op ’tungsten’ of rond de 3200K om dit te compenseren. Experimenteer hiermee, want soms is die warme gloed precies wat een kerstfoto nodig heeft.
Opdracht 2: Documenteer het kerstdiner van begin tot eind
Het kerstdiner is meer dan alleen het hoofdgerecht. Het begint met de amuses, de eerste glazen wijn, het aanschuiven. Ik fotografeer dit als een fotoserie. Denk aan de handen die een fles wijn opendraaien, de stoom die opstijgt van de soep, het moment waarop iemand proeft en goedkeurend knikt. Deze details vertellen samen het verhaal van de maaltijd. Fotografeer vanuit verschillende hoeken. Ga staan en maak een overzichtsfoto van de tafel met alle gerechten. Ga dan zitten en fotografeer op ooghoogte van de gasten. Dit geeft een intiem perspectief. Gebruik een brandpuntsafstand tussen 35mm en 50mm voor natuurlijke verhoudingen. Ik fotografeer het liefst met mijn 35mm lens omdat die net genoeg context vastlegt zonder dat ik ver van de tafel hoef te staan. Volgens onderzoek van National Geographic zijn de meest memorabele foto’s die waarin mensen interactie hebben met hun omgeving, niet geposeerde portretten.
Opdracht 3: Vang het kaarslicht zonder flitser
Kaarslicht is prachtig maar technisch uitdagend. Het licht is zwak en flikkert. Toch weiger ik mijn flitser te gebruiken bij kerstmis. De flitser doodt de sfeer. In plaats daarvan verhoog ik mijn ISO naar 3200 of zelfs 6400. Ja, dat geeft ruis. Maar liever een beetje ruis dan een platte, overbelichte foto. Moderne camera’s zoals de Sony A7 III of Canon EOS R6 presteren uitstekend bij hoge ISO-waarden. Ik bezit een Canon EOS R6 en kan zonder problemen tot ISO 6400 gaan. Open je diafragma zo ver mogelijk. Als je een f/2.8 of f/1.4 lens hebt, gebruik die dan. Dit laat maximaal licht binnen. Je scherptediepte wordt wel smaller, dus focus zorgvuldig op de ogen van je onderwerp. Verlaag je sluitertijd tot het minimum. Bij 1/30 seconde kun je nog net handheld fotograferen als je stabiel staat. Langzamer dan dat en je hebt een statief nodig of een oppervlak om je camera op te zetten.
De 180-graden regel voor natuurlijk licht
Positioneer jezelf zo dat het kaarslicht van opzij komt, niet van achteren. Dit creëert dimensie in het gezicht van je onderwerp. Fotografen noemen dit ‘Rembrandt lighting’ omdat de schilder deze lichtval gebruikte in zijn portretten. Je herkent het aan het kleine driehoekje licht op de wang die van het licht af is gekeerd. Dit geeft diepte en karakter aan je foto’s. Ik ga meestal zitten op dezelfde hoogte als de kaarsen. Dit maximaliseert de hoeveelheid licht die mijn lens vangt. Sta je te hoog, dan fotografeer je over het licht heen en mis je de warme gloed op gezichten. Experimenteer met je positie. Verplaats jezelf een paar keer rond de tafel en kijk waar het licht het mooist valt.
Opdracht 4: Fotografeer de cadeaumoment zonder te storen
Het uitpakken van cadeaus is een goudmijn voor emotionele foto’s. Verrassing, vreugde, teleurstelling, dankbaarheid. Alle emoties komen voorbij. Toch zie ik veel fotografen dit moment verpesten door constant te vragen: “Kijk eens in de camera!” Doe dat niet. Ik zet mijn camera op stille sluiter modus en ga in een hoek zitten. Gebruik een lens met een langere brandpuntsafstand, zoals een 85mm of zelfs een 135mm. Hiermee kun je van afstand fotograferen zonder opdringerig te zijn. Focus op handen die papier verscheuren, gezichten die oplichten, de blik tussen gever en ontvanger. Deze micro-momenten zijn waardevoller dan geposeerde foto’s. Fotografe Annie Leibovitz zei ooit: “A thing that you see in my pictures is that I was not afraid to fall in love with these people.” Dat is precies de houding die je nodig hebt. Wees aanwezig, maar onzichtbaar. Laat mensen vergeten dat je fotografeert.
Opdracht 5: Maak een groepsfoto die niet geforceerd aanvoelt
Groepsfoto’s zijn notorisch moeilijk. Iedereen moet kijken, niemand mag knipperen, en het voelt altijd geforceerd. Mijn oplossing? Maak de groepsfoto tijdens een natuurlijk moment. Wacht tot iedereen aan tafel zit en iemand een toast uitbrengt. Ga staan, vraag iedereen even te kijken, en maak snel vijf foto’s achter elkaar. Eén daarvan is goed. Gebruik een diafragma van f/8 of f/11 om ervoor te zorgen dat iedereen scherp is, ook de mensen vooraan en achteraan. Dit vereist meer licht, dus verhoog je ISO of gebruik een langere sluitertijd. Bij f/8, ISO 1600 en 1/60 seconde krijg je in een gemiddeld verlichte woonkamer een goed belichte foto. Zet je camera op een statief of op een stabiel oppervlak en gebruik de zelfontspanner zodat je zelf ook op de foto kunt. Ik gebruik een draadloze afstandsbediening, die kost tien euro en bespaart veel gedoe.
Opdracht 6: Leg de details vast die het verhaal vertellen
Kerstmis zit in de details. De kerstkaarten op de schoorsteenmantel, de lege wijnglazen aan het eind van de avond, de kruimels op de borden, de verfrommelde cadeaupapier. Deze details vertellen het verhaal van de dag misschien wel beter dan de grote momenten. Ik reserveer altijd tien minuten aan het eind van de avond om deze details te fotograferen. Gebruik een macro lens of de macrofunctie van je camera. Ga dichtbij. Fotografeer de textuur van de kerstboomverlichting, de reflectie in een kerstbal, de handgeschreven tag op een cadeau. Deze foto’s krijgen later vaak meer waardering dan de ‘belangrijke’ foto’s. Ze roepen herinneringen op aan geur, smaak, gevoel. Volgens Smithsonian Magazine zijn het juist deze alledaagse details die historisch gezien de meeste waarde krijgen, omdat ze een tijdperk vastleggen.
De kracht van negatieve ruimte
Laat ruimte in je detailfoto’s. Niet elk vierkant centimeter hoeft gevuld te zijn. Een enkele kerstbal op een houten tafel met veel lege ruimte eromheen kan krachtiger zijn dan een drukke compositie. Dit noemen fotografen ‘negatieve ruimte’. Het geeft rust en trekt de aandacht naar het onderwerp. Ik gebruik hiervoor graag een diafragma van f/2.8 of wijder. Dit maakt de achtergrond wazig en isoleert het detail. Experimenteer met verschillende hoeken. Fotografeer van bovenaf, van opzij, van dichtbij. Maak tien verschillende foto’s van hetzelfde detail. Later kies je de beste. Deze aanpak heeft mijn detailfotografie enorm verbeterd.
Opdracht 7: Fotografeer buiten als het sneeuwt of vriest
Kerstmis buiten fotograferen brengt andere uitdagingen. Kou is slecht voor batterijen. Ik bewaar mijn reserve-accu’s in mijn binnenzak, dicht bij mijn lichaam. Zo blijven ze warm en gaan ze langer mee. Sneeuw misleidt je belichtingsmeter. De camera denkt dat er meer licht is dan er werkelijk is en onderbelicht je foto. Compenseer dit door je belichtingscorrectie +1 of +2 stops in te stellen. Dit maakt de sneeuw wit in plaats van grijs. Fotografeer tijdens het blauwe uur, het half uur na zonsondergang. Het licht is dan zacht en blauw, perfect voor kerstverlichting in tuinen of straten. Gebruik een sluitertijd van 1/125 seconde of sneller als het sneeuwt en je de vlokken scherp wilt vastleggen. Wil je juist die mooie strepen van vallende sneeuw? Gebruik dan een sluitertijd van 1/15 seconde of langzamer.
Opdracht 8: Maak een tijdreeks van de hele dag
Fotografeer elk uur één foto die de dag samenvat. Ochtend: de kerstboom met ochtendlicht. Middag: de voorbereiding in de keuken. Avond: het diner. Nacht: de lege woonkamer met alleen de kerstboomverlichting nog aan. Deze reeks vertelt het verhaal van de dag in acht tot tien foto’s. Ik doe dit al vijf jaar en het is fantastisch om terug te kijken. Je ziet patronen, tradities, veranderingen. Kinderen die groter worden, nieuwe gezichten aan tafel, andere locaties. Gebruik dezelfde camera-instellingen voor consistentie. Ik fotografeer deze reeks altijd met mijn 35mm lens op f/4. Dit geeft voldoende scherpte en context. Zet de foto’s later in een grid of maak er een collage van. Dit wordt een prachtig overzicht van je kerstmis.
Opdracht 9: Experimenteer met lange sluitertijden voor lichtsporen
Dit is de creatieve opdracht. Zet je camera op een statief en gebruik een sluitertijd van 2 tot 5 seconden. Beweeg tijdens de opname je camera langs de kerstboomverlichting. Of vraag iemand met een kaars of zaklamp te bewegen terwijl je fotografeert. Dit creëert abstracte lichtsporen. Het resultaat is onvoorspelbaar en daarom leuk. Ik maak hier elk jaar een paar van. Sommige zijn waardeloos, maar er zit altijd één tussen die verrassend mooi is. Gebruik een diafragma van f/11 of f/16 om overbelichting te voorkomen. Bij lange sluitertijden komt er veel licht binnen. Verlaag je ISO naar 100 of 200. Experimenteer met verschillende bewegingen. Horizontaal, verticaal, cirkels, zigzag. Elke beweging geeft een ander effect. Dit is pure speelsheid en dat is precies wat fotografie ook moet zijn.
Opdracht 10: Fotografeer de stilte na de storm
Als iedereen weg is, de afwas is gedaan, en alleen jij nog wakker bent. Dat is mijn favoriete moment om te fotograferen. De lege woonkamer met alleen de kerstboomverlichting. De half opgebrande kaarsen. De lege stoelen rond de tafel. Deze foto’s hebben een melancholische schoonheid. Ze markeren het einde van de dag, maar ook de waardering voor wat er is geweest. Ik gebruik hiervoor een lange sluitertijd van 1 tot 2 seconden op een statief. ISO 400, diafragma f/5.6. Dit geeft een zachte, stille sfeer. Geen mensen, geen actie, alleen de nasleep. Deze foto’s zijn vaak mijn favorieten van de hele dag. Ze geven rust en afsluiting. Fotografe Diane Arbus zei: “A photograph is a secret about a secret. The more it tells you the less you know.” Deze late avondfoto’s belichamen dat voor mij. Ze roepen vragen op. Wat is er gebeurd? Wie waren er? Wat werd er gezegd?
Praktische tips voor het bewerken van je kerstfoto’s
Bewerking is geen bedrog, het is onderdeel van het fotografische proces. Ik bewerk al mijn kerstfoto’s in Lightroom. Mijn basisworkflow: eerst de belichting corrigeren, dan de witbalans aanpassen, vervolgens de schaduwen oplichten en de highlights dimmen. Dit geeft meer dynamisch bereik. Voeg een beetje warmte toe door de temperatuurschuif naar rechts te bewegen, richting de 5500K. Dit versterkt de kerstsfeer. Verhoog de helderheid licht, rond de +10 tot +20. Dit maakt gezichten levendiger. Voeg een beetje vignettering toe, rond de -15. Dit trekt de aandacht naar het midden van de foto. Wees spaarzaam met verzadiging. Te veel en je foto’s zien er kunstmatig uit. Ik ga nooit boven +10. Voor meer informatie over bewerkingstechnieken raadpleeg ik Adobe’s Lightroom tutorials. Bewaar je originelen altijd. Bewerk op een kopie. Zo kun je later altijd opnieuw beginnen als je van gedachten verandert.
Deze tien opdrachten hebben mijn kerstfotografie getransformeerd van willekeurige snapshots naar een coherent verhaal. Elk jaar kijk ik uit naar deze dag, niet alleen vanwege het samenzijn, maar ook vanwege de fotografische uitdaging. Probeer dit jaar minimaal vijf van deze opdrachten uit. Kies degenen die bij jou en je situatie passen. Fotografeer niet alles, maar fotografeer bewust. Leg je camera ook soms neer en wees gewoon aanwezig. De beste foto is die je niet maakt omdat je te druk bezig bent met genieten. Welke opdracht ga jij als eerste proberen? Deel je ervaringen in de reacties hieronder. Ik ben benieuwd welke foto’s jullie dit jaar maken.
Jeroen hier! Met meer dan 20 jaar ervaring in fotografie combineer ik een passie voor het maken van sprekende beelden met een diepgaande interesse in de technische kant van digitale fotografie. Mijn fotografiereis begon met een Nikon D50 spiegelreflexcamera, aangeschaft rond de geboorte van mijn zoon, en sindsdien is mijn liefde voor het vak alleen maar gegroeid. Tegenwoordig werk ik vooral met mijn Fujifilm X-T50 systeemcamera, waarmee ik zowel creatief als technisch mijn grenzen blijf verleggen.
Naast mijn praktijkervaring ben ik ook actief als schrijver over fotografie. Ik leg complexe concepten graag helder uit en help anderen om hun vaardigheden te verbeteren – of het nu gaat om beginners die net starten, of gevorderden die meer uit hun apparatuur willen halen. Mijn missie is om kennis te delen, mensen te inspireren en samen het vak naar een hoger niveau te tillen.
