Stel je voor: je staat niet achter je camera. Geen sluiter, geen diafragma, geen licht dat je moet vangen. Toch maak je beelden die adembenemend zijn. De enige tool die je gebruikt is taal. Precies daar begint de vraag die mij al maanden bezighoudt: is prompting eigenlijk een nieuwe vorm van conceptuele fotografie, waarbij woorden het werk doen dat vroeger licht deed?
TL;DR: Prompting bij generatieve AI is meer dan techniek. Het is een semantisch visueel systeem waarbij taalnauwkeurigheid bepaalt wat je ziet. Wie begrijpt hoe een prompt werkt, denkt als een fotograaf en schrijft als een dichter.
Taal als belichtingsmeter
In klassieke fotografie stuur je licht. Je kiest een sluitertijd, je past je ISO aan, je wacht op de juiste hoek van de zon. Bij generatieve AI doe je iets vergelijkbaars, maar dan volledig in de semantische ruimte. Een prompt is geen zoekopdracht. Het is een compositie-instructie, een lichtplan, een stemmingsrapport, alles tegelijk. Ik vergelijk het graag met het schrijven van een shot list voor een film die je nooit fysiek draait. De woorden zijn je grip, je gaffer, je art director. Wie denkt dat “een mooie foto van een vrouw in de regen” voldoende is, begrijpt nog niet wat prompting vraagt. Het vraagt om de discipline van een fotograaf die weet dat elke keuze consequenties heeft.
Wat is prompt engineering?
Prompt engineering is het systematisch formuleren van tekstinstructies om een AI-model naar een specifiek visueel resultaat te sturen. Dat klinkt droog, maar de praktijk is allesbehalve dat. Het gaat om het beheersen van variabelen als stijl, lichtrichting, kleurpalet, compositieregels, emotionele toon, technische parameters zoals lensinstellingen, film-emulatie of scherptediepte. Een fotograaf heeft dus duidelijk een voorsprong bij het schrijven van prompts voor het genereren van foto’s.
De ideale prompt-structuur
Een goede prompt beweegt zich van het onderwerp naar de omgeving, gevolgd door de stijl en de technische details.
- Onderwerp (Subject): Wat is de focus? (bijv. een astronaut, een kat, een futuristische stad).
- Actie/Houding (Action): Wat doet het onderwerp? (bijv. zittend op een maansteen, rennend door de regen).
- Omgeving/Achtergrond (Environment): Waar bevindt het zich? (bijv. in een weelderig bos, een neon-verlichte straat in Tokio).
- Stijl & Medium (Style): Hoe ziet het eruit? (bijv. olieverfschilderij, 3D render, analoge fotografie, cyberpunk, minimalistisch).
- Licht & Kleur (Lighting/Color): Wat is de sfeer? (bijv. gouden uur, dramatische schaduwen, pastelkleuren, neonlicht).
- Compositie & Camera (Composition): Hoe is het in beeld gebracht? (bijv. close-up, vogelperspectief, groothoeklens, scherptediepte/bokeh).
Enkele tips voor een goede prompt voor het genereren van afbeeldingen:
- Gebruik zelfstandige naamwoorden en bijvoeglijke naamwoorden: In plaats van “een man die erg groot is”, gebruik “een gigantische man”. AI reageert beter op krachtige beschrijvingen.
- Vermijd ontkenningen: De meeste AI-modellen begrijpen het woord “niet” slecht. Als je “geen auto’s” typt, ziet de AI het woord “auto’s” en tekent ze juist wel. Beschrijf liever wat er wel moet zijn (bijv. “een lege weg”).
- Volgorde doet ertoe: Woorden aan het begin van je prompt krijgen meestal meer gewicht dan woorden aan het eind.
- Specificeer de resolutie/kwaliteit: Termen als unreal engine 5, highly detailed, 8k resolution of photorealistic helpen de AI om de “kwaliteitsfilter” omhoog te schroeven.
Elementen die een prompt fotografisch maken
- Brandpuntsafstand of lenskarakter (85mm portrait, 24mm wide, fisheye)
- Lichtbron en richting (side light, backlit, overcast, golden diffused)
- Kleurpalet en toon (muted, high contrast, monochromatic, warm shadows)
- Filmemulsie of sensor-esthetiek (Kodak Portra, Fuji Velvia, digital clean)
- Compositieprincipes (rule of thirds, symmetry, negative space)
- Referentie-esthetiek (Saul Leiter, Vivian Maier, Gregory Crewdson)
Uitgerekend een fotograaf is sterk in prompt engineering
Ik gebruik AI regelmatig als studie (voorbereiding) voor een shoot. Het geeft mij de mogelijkheid te spelen met licht en compositie. ik gebruik vaak de term semantische precisie. Het klinkt een beetje afstandelijk maar is in mijn ogen het vermogen om in taal exact te beschrijven wat je visueel bedoelt. Dus geen schrijfvaardigheid in de traditionele zin, maar meer visueel denken dat via taal wordt uitgedrukt. Een fotograaf die weet wat “Rembrandt-licht” betekent, wat “leading lines” doen in een compositie, wat het verschil is tussen “f/2.0”, “bokeh” en “lens blur”, heeft een enorm voordeel bij prompting. Die kennis vertaalt zich direct naar betere resultaten. Andersom geldt hetzelfde: wie goed leert prompten, leert ook scherper nadenken over wat een beeld eigenlijk sterk maakt. Het is een soort van feedback-loop tussen taalvaardigheid en visueel bewustzijn. Eventueel kan een LLM als Gemini, Chat-GPT of Claude je helpen je eigen prompt aan te scherpen en te verbeteren
Elk element van je prompt vervangt een fysieke beslissing die je als fotograaf normaal met je handen of aanwijzingen neemt.
Voorbeeld van een generatieve AI prompt voor het maken van het fotorealistische beeld hierboven (Nano Banana 2):
Extremely hyperrealistic, photorealistic portrait photograph of an 20-year-old ordinary modern Dutch girl, upper body crop just below the breasts, tight frontal close-up. She has a striking asymmetrical stacked bob haircut with firm, natural curly light-blonde hair. The back and sides are sharply undercut and high-shaved at the nape, while the front reaches chin-length, cut dead horizontally at the bottom with no bangs. Thick, natural dark blonde eyebrows.
She wears a button-up blouse completely unbuttoned at the front, clinging tightly to her athletic body. Natural cleavage. Small silver nose ring in one nostril, multiple small hoop earrings in both ears. Subtle sensual expression in her eyes and slightly parted lips. Very slight head tilt.
Cool, hard lighting with deep shadows and high contrast, dramatic yet natural. Very dark, moody background that keeps full focus on her. No heavy makeup, no perfect model symmetry, she looks like a real, everyday Dutch girl attractive but not professionally polished.
Photorealistic, 8K, cinematic, shot on Fujifilm X-T50 50mm f/4 lens, chrome negative film emulation, clean, no iso noise, standing portrait orientation. Perfect shallow depth of field: razor-sharp eyes and small facial details, while the hair edges and body softly fall out of focus where appropriate. Rembrandt lighting. Hyperrealistic skin texture with minimal visible pores, subtle natural imperfections, light natural redness, and authentic Dutch skin tones.
De fotograaf als conceptueel denker
Conceptuele fotografie draait al decennia om het idee dat het concept zwaarder weegt dan de uitvoering. Cindy Sherman fotografeerde zichzelf in honderden rollen zonder dat het ooit om technische perfectie ging. Het ging om de gedachte erachter. Prompting dwingt je tot precies datzelfde denken, maar dan zonder de luxe van improvisatie op de set. Je moet vooraf weten wat je wilt. Niet globaal maar exact. Dat is een discipline die veel fotografen onderschatten. Zoals de fotograaf en theoreticus Joan Fontcuberta stelde: “Photography is a language, and like all languages, it can lie.” Bij AI-prompting geldt dat dubbel: de taal bepaalt de werkelijkheid volledig. Er is geen werkelijkheid buiten de prompt.
Prompting als fotografisch manifest
De vraag is niet of AI-fotografie “echte” fotografie is. Die discussie is even zinloos als debatteren of digitaal fotograferen minder authentiek is dan analoog. De relevante vraag is: wat leer je over jezelf als fotograaf door te prompting? Mijn antwoord na maanden experimenteren: je leert wat je eigenlijk wilt zeggen. Prompting dwingt je tot een helderheid die de camera je nooit verplicht. Je kunt met een camera schieten en hopen. Met een prompt moet je weten. Dat is ongemakkelijk en precies daarom waardevol. Onderzoek van MIT Media Lab naar human-AI creative collaboration bevestigt dat gebruikers met domeinexpertise significant rijkere outputs genereren dan zonder.
Heb jij al geëxperimenteerd met prompting als fotografisch denkproces? Deel je ervaringen hieronder. Ik ben benieuwd welke visuele taal jij aan het ontwikkelen bent.
Ik ben Jeroen. Ik maak foto’s, maar vooral omdat ik graag kijk. Echt kijk. Dat begon ruim twintig jaar geleden met een Nikon D50, gekocht rond de geboorte van mijn zoon. Sindsdien is fotografie voor mij verweven geraakt met aandacht, nieuwsgierigheid en het vastleggen van momenten die anders ongemerkt voorbijgaan.
Ik ben iemand die wil begrijpen wat hij doet. Daarom zit ik net zo graag in de techniek als in het beeld zelf. Tegenwoordig werk ik met een Fujifilm X-T50: compact, eigenwijs, en precies uitdagend genoeg om me scherp te houden. Ik word blij van uitzoeken waarom iets werkt — of waarom juist niet.
Naast fotograferen schrijf ik over fotografie. Niet om te laten zien wat ik weet, maar om anderen mee te nemen in dat ontdekproces. Ik hou ervan om ingewikkelde dingen simpel te maken, zonder ze plat te slaan. Of je nu net begint of al jaren fotografeert: er valt altijd iets nieuws te zien, te leren, te verbeteren. Dat enthousiasme delen, dát is wat me drijft.
